Elk voorbeeld hieronder bestaat uit drie delen: de oorspronkelijke tekst, een letterlijke glos die aangeeft hoe elk woord werkt, en een natuurlijke vertaling. De glossen gebruiken een paar afkortingen om kort te blijven. Je hoeft ze niet uit het hoofd te leren: dit is een naslagwerk waar je naar kunt terugkeren.
Persoon en getal · 1sg / 2sg / 3sg: eerste / tweede / derde persoon enkelvoud (ik, jij, hij/zij/het) · 1pl / 2pl / 3pl: eerste / tweede / derde persoon meervoud (wij, jullie, zij)
Geslacht en naamval · m / f / n: mannelijk / vrouwelijk / onzijdig · sg / pl: enkelvoud / meervoud · m.sg: gecombineerd: mannelijk enkelvoud (en zo ook f.pl, n.sg, enz.) · NOM / ACC / GEN / DAT / INS / LOC: grammaticale naamvallen (nominatief/accusatief/genitief/datief/instrumentalis/locatief): welke rol het woord in de zin speelt
Tijd en aspect · PRES: tegenwoordige tijd · PRET: preteritum (een afgesloten gebeurtenis in het verleden) · IMPF: imperfectum (een doorlopende of gewoonlijke situatie in het verleden) · FUT: toekomende tijd · PERF: perfectum (een handeling voltooid met relevantie in het heden) · PROG: progressief (handeling in uitvoering, bijv. aan het eten) · COND: conditionalis (zou…)
Wijs · IND: indicatief (gewone mededeling) · SUBJ: aanvoegende wijs (onzekerheid, wensen, twijfel) · IMP: gebiedende wijs (bevelen) · INF: infinitief (woordenboekvorm: gaan, eten)
Overig · REFL: reflexief (handeling op zichzelf: mezelf, jezelf) · PERS: persoonlijke a (alleen Spaans: markeert een menselijk lijdend voorwerp) · HON: beleefdheidsvorm (extra beleefde vorm, gebruikelijk in Japans/Koreaans) · TOP / SUB / OBJ: topic- / onderwerps- / objectmarkeringen (Japans, Koreaans) · CL: classifier (Chinees, Japans, Koreaans: een telwoord voor zelfstandige naamwoorden) · NEG: negatie
Duitse hoofdzinnen volgen de V2-regel: het vervoegde werkwoord staat altijd op de tweede plaats, ongeacht wat eraan voorafgaat. Het onderwerp kan vóór of na dat werkwoord staan. In bijzinnen (ingeleid door weil, dass, wenn, ob...) gaat het vervoegde werkwoord helemaal naar het einde. Wanneer een zin twee werkwoordelijke delen heeft (modaal + infinitief, hulpwerkwoord + voltooid deelwoord, scheidbaar samengesteld werkwoord), vormen die een 'tang': het vervoegde werkwoord blijft op de V2-positie en het andere deel wordt naar het einde van de zin geduwd. Al het overige (voorwerpen, tijd, wijze, plaats) wordt binnen die tang geperst.
Elk Duits zelfstandig naamwoord is mannelijk (der), vrouwelijk (die) of onzijdig (das), en het lidwoord moet samen met het woord geleerd worden. Uitgangen geven sterke aanwijzingen. Mannelijk: woorden die eindigen op -er, -ling, -ich, -ig, de meeste dagen, maanden, seizoenen, weerwoorden. Vrouwelijk: -e (de meeste), -heit, -keit, -ung, -schaft, -ion, -ie, -tät. Onzijdig: verkleinwoorden op -chen en -lein (altijd), -ment, -um, de meeste woorden voor jonge wezens, en als zelfstandig naamwoord gebruikte infinitieven. Het geslacht bepaalt het lidwoord, de uitgang van het bijvoeglijk naamwoord en het voornaamwoord, en is dus structureel centraal, niet decoratief.
Het Duits markeert de rol van een naamwoordgroep met vier naamvallen. De nominatief is het onderwerp (de 'wie/wat doet het'). De accusatief is het lijdend voorwerp (waarop direct gehandeld wordt) en is ook vereist door bepaalde voorzetsels (durch, für, gegen, ohne, um). De datief is het meewerkend voorwerp (de ontvanger, de 'aan wie') en is vereist door aus, bei, mit, nach, seit, von, zu en door veel werkwoorden (helfen, danken, gefallen). De genitief drukt bezit of relatie uit en volgt na wegen, trotz, während, statt. Voorzetsels met twee naamvallen (in, an, auf, unter...) nemen de accusatief bij beweging naar een doel en de datief bij een statische locatie.
Lidwoorden veranderen naar geslacht, getal en naamval. Bepaald lidwoord: nominatief der/die/das/die, accusatief den/die/das/die, datief dem/der/dem/den (+ -n bij het zelfstandig naamwoord in het meervoud), genitief des/der/des/der (+ -(e)s op mannelijk/onzijdig). Onbepaald lidwoord ein/eine: nominatief ein/eine/ein, accusatief einen/eine/ein, datief einem/einer/einem, genitief eines/einer/eines. Er is geen onbepaald meervoud (alleen het kale zelfstandig naamwoord, of 'keine' voor geen). Bezittelijke voornaamwoorden (mein, dein, sein, ihr, unser, euer, ihr/Ihr) en 'kein' verbuigen precies zoals 'ein' en worden ein-woorden genoemd.
Nominatief: ich, du, er/sie/es, wir, ihr, sie/Sie. 'du' is informeel enkelvoud; 'ihr' is informeel meervoud; 'Sie' (met hoofdletter) is formeel enkelvoud en meervoud. Het voornaamwoord verandert ook naar naamval. Accusatief: mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch, sie/Sie. Datief: mir, dir, ihm, ihr, ihm, uns, euch, ihnen/Ihnen. In het dagelijks gebruik bestaat er geen aparte genitief; bezit wordt uitgedrukt door bezittelijke voornaamwoorden (mein, dein, sein, ihr, unser, euer, ihr/Ihr). Het voornaamwoord in de derde persoon moet overeenkomen met het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord, niet met het biologische geslacht; een tafel (der Tisch) is dus 'er'.
Een regelmatig Duits werkwoord neemt de stam (infinitief min -en) plus de persoonsuitgang: -e, -st, -t, -en, -t, -en (ich, du, er/sie/es, wir, ihr, sie/Sie). Werkwoorden waarvan de stam op -d/-t eindigt, voegen -e- in vóór -st en -t (arbeitest, arbeitet). Veel sterke werkwoorden veranderen de stamklinker in du/er/sie/es van de tegenwoordige tijd (a → ä, e → i/ie). De vier belangrijkste onregelmatige werkwoorden zijn sein (zijn), haben (hebben), werden (worden / toekomende tijd + lijdende vorm) en gehen (gaan); hun vormen moeten worden gememoriseerd.
Het Duits heeft slechts één tegenwoordige tijd; die dekt zowel de Engelse simple present als de present continuous. 'Ich lese' betekent zowel 'ik lees' als 'ik ben aan het lezen'. De tegenwoordige tijd wordt ook routinematig gebruikt voor de nabije toekomst wanneer een tijdsaanduiding dit duidelijk maakt ('Ich komme morgen' = 'ik kom morgen / ik zal morgen komen'). Sterke werkwoorden veranderen de stamklinker in de 2e en 3e persoon enkelvoud: fahren → du fährst, er fährt; sprechen → du sprichst, er spricht; sehen → du siehst, er sieht. Verder zijn de uitgangen volkomen regelmatig: -e, -st, -t, -en, -t, -en.
In gesproken Duits wordt voor bijna alle gebeurtenissen uit het verleden het Perfekt (perfectum) gebruikt: hulpwerkwoord haben of sein (tegenwoordige tijd) + Partizip II (voltooid deelwoord) aan het einde van de zin. Sein wordt gebruikt bij werkwoorden van beweging of toestandsverandering (gehen, fahren, kommen, werden, sterben) en bij sein/bleiben zelf; haben wordt bij al het overige gebruikt. Het Präteritum (imperfectum: ich ging, ich machte, ich sah) is de geschreven/literaire verleden tijd en wordt in vertellingen gebruikt; in gesproken taal worden gewoonlijk alleen sein, haben, werden en de modale werkwoorden in het Präteritum gebruikt (war, hatte, wurde, konnte...).
De Futur I wordt gevormd met het vervoegde werden in de tegenwoordige tijd + infinitief aan het einde van de zin: ich werde gehen, du wirst gehen, er wird gehen, wir werden gehen, ihr werdet gehen, sie werden gehen. In het dagelijkse Duits wordt deze tijd echter vooral gebruikt om een voorspelling, een belofte, een veronderstelling of een sterk voornemen uit te drukken. Voor gewone toekomstige gebeurtenissen gebruiken Duitsers gewoon de tegenwoordige tijd plus een tijdsaanduiding (morgen, nächste Woche). De Futur II (werde + Partizip II + haben/sein) drukt iets uit dat verondersteld wordt afgerond te zijn op een tijdstip in de toekomst.
Zwakke werkwoorden zijn de voorspelbare, volledig regelmatige Duitse werkwoorden. Om ze te vervoegen neem je de infinitief, verwijder je het eindes -en en voeg je de persoonsuitgang toe: -e, -st, -t, -en, -t, -en. De stamklinker verandert nooit (in tegenstelling tot sterke werkwoorden zoals fahren / fährt). Het werkwoord 'machen' (doen, maken) is het standaardmodel:
| Persoon | machen (doen) | Uitgang |
|---|---|---|
| ich | mache | -e |
| du | machst | -st |
| er / sie / es | macht | -t |
| wir | machen | -en |
| ihr | macht | -t |
| sie / Sie | machen | -en |
Als de stam eindigt op -d, -t, of een medeklinkercluster dat de uitspraak bemoeilijkt (-tm-, -ffn-, -chn-), wordt een extra -e- ingevoegd voor -st en -t. Het werkwoord 'arbeiten' (werken) laat dit zien:
| Persoon | arbeiten (werken) | Opmerkingen |
|---|---|---|
| ich | arbeite | regelmatig |
| du | arbeitest | -e- ingevoegd |
| er / sie / es | arbeitet | -e- ingevoegd |
| wir | arbeiten | regelmatig |
| ihr | arbeitet | -e- ingevoegd |
| sie / Sie | arbeiten | regelmatig |
Zelfde patroon: reden (du redest), warten (du wartest), finden (du findest), atmen (du atmest), öffnen (du öffnest). Werkwoorden waarvan de stam eindigt op -s, -ss, -ß, -z, -tz smelten samen met de du-uitgang en schrijven alleen -t: reisen → du reist, heißen → du heißt, sitzen → du sitzt, tanzen → du tanzt.
Om 'ik wil X doen' te zeggen gebruikt het Duits het modale werkwoord 'wollen' plus de kale infinitief van het hoofdwerkwoord aan het einde van de zin. 'Wollen' is onregelmatig in het enkelvoud (klinkerverandering o → i bij ich/du/er) en is een van de zes kernmodale werkwoorden. Let op: 'wollen' is direct en stellig. Voor beleefde verzoeken ('ik zou graag') gebruiken Duitsers 'möchte' (zie de volgende sectie). 'Ich will einen Kaffee' zeggen tegen een ober klinkt onbeleefd.
| Persoon | wollen (willen) |
|---|---|
| ich | will |
| du | willst |
| er / sie / es | will |
| wir | wollen |
| ihr | wollt |
| sie / Sie | wollen |
Het patroon is: onderwerp + vervoegd wollen (op V2) + ... + infinitief (helemaal aan het einde). In bijzinnen ('dass', 'weil', 'wenn') gaat het modale werkwoord naar de eindpositie, na de infinitief. 'Wollen' kan ook direct een zelfstandig naamwoord nemen zonder infinitief ('Ich will einen Apfel' = Ik wil een appel), maar bij een werkwoord is de infinitief verplicht en kan nooit worden vervangen door 'zu + infinitief' zoals na niet-modale werkwoorden.
De Futur I wordt gevormd met de tegenwoordige tijd van 'werden' plus de infinitief van het hoofdwerkwoord aan het einde van de zin. 'Werden' is onregelmatig (du wirst, er wird):
| Persoon | werden + Infinitief | Nederlands |
|---|---|---|
| ich | werde gehen | ik zal gaan / ik ga |
| du | wirst gehen | jij zult gaan |
| er / sie / es | wird gehen | hij/zij zal gaan |
| wir | werden gehen | wij zullen gaan |
| ihr | werdet gehen | jullie zullen gaan |
| sie / Sie | werden gehen | zij zullen gaan / u zult gaan |
In de spreektaal slaan Duitsers de Futur I vaak over en gebruiken ze de tegenwoordige tijd met een tijdsaanduiding: 'Ich rufe dich morgen an' (ik bel je morgen). De Futur I heeft de voorkeur wanneer men (a) een voorspelling of veronderstelling wil benadrukken ('Es wird bald regnen'), (b) een belofte of sterke intentie ('Ich werde es nie vergessen'), of (c) een veronderstelling over het heden ('Er wird wohl schon zu Hause sein' = Hij is waarschijnlijk al thuis). Vergelijking met het Nederlandse 'gaan + infinitief': het Duits heeft geen aparte constructie; beide betekenissen (toekomende tijd en nabije toekomst) worden uitgedrukt met tegenwoordige tijd + tijdwoord of met Futur I afhankelijk van de nadruk. Verwar 'werden + infinitief' (toekomst) niet met 'werden + Partizip II' (lijdende vorm) en niet met het volledige werkwoord 'werden' dat 'worden' betekent ('Es wird kalt' = Het wordt koud).
Het Perfekt is de alledaagse verleden tijd in gesproken Duits. Het bestaat uit twee delen: een vervoegd hulpwerkwoord op V2 (hetzij 'haben', hetzij 'sein' in de tegenwoordige tijd) en het Partizip II van het hoofdwerkwoord helemaal aan het einde van de zin. Het kiezen van het juiste hulpwerkwoord is cruciaal.
Gebruik sein wanneer het werkwoord uitdrukt: - beweging van A naar B: gehen, fahren, kommen, fliegen, laufen, reisen, steigen, fallen - toestandsverandering: werden, sterben, aufwachen, einschlafen, wachsen - de drie 'speciale' werkwoorden: sein, bleiben, passieren / geschehen
Gebruik haben voor alles overige, inclusief alle transitieve werkwoorden (met lijdend voorwerp) en de meeste werkwoorden die een activiteit beschrijven zonder verplaatsing.
| Hulpwerkwoord | Werkwoord | Partizip II | Volledig Perfekt |
|---|---|---|---|
| haben | machen | gemacht | ich habe gemacht |
| haben | arbeiten | gearbeitet | du hast gearbeitet |
| haben | sehen | gesehen | er hat gesehen |
| haben | sprechen | gesprochen | wir haben gesprochen |
| sein | gehen | gegangen | ich bin gegangen |
| sein | fahren | gefahren | sie ist gefahren |
| sein | kommen | gekommen | wir sind gekommen |
| sein | sein | gewesen | ich bin gewesen |
| sein | bleiben | geblieben | er ist geblieben |
Vorming van Partizip II: zwakke werkwoorden voegen ge- + stam + -t toe (machen → gemacht). Sterke werkwoorden voegen ge- + (vaak veranderde) stam + -en toe (sehen → gesehen, sprechen → gesprochen). Werkwoorden met een onscheidbaar voorvoegsel (be-, ver-, er-, ent-, zer-, ge-) krijgen GEEN ge-: verstehen → verstanden, bezahlen → bezahlt. Werkwoorden met scheidbaar voorvoegsel voegen -ge- in tussen het voorvoegsel en de stam: aufstehen → aufgestanden, anrufen → angerufen.
Het Duits heeft twee beleefde manieren om 'ik zou graag willen' te zeggen. De eerste is 'möchte', dat historisch de Konjunktiv II van 'mögen' (houden van) is maar in modern gebruik als een zelfstandig modaal werkwoord functioneert:
| Persoon | möchte (zou graag willen) |
|---|---|
| ich | möchte |
| du | möchtest |
| er / sie / es | möchte |
| wir | möchten |
| ihr | möchtet |
| sie / Sie | möchten |
Net als alle modale werkwoorden wordt 'möchte' vervoegd op V2 en blijft het hoofdwerkwoord als kale infinitief aan het einde staan. 'Möchte' kan ook direct een zelfstandig naamwoord nemen zonder werkwoord ('Ich möchte einen Kaffee' = Ik zou graag een koffie).
De tweede optie is 'würde gerne' + Infinitief. 'Würde' is de Konjunktiv II van werden, en 'gerne' (graag) signaleert enthousiasme. De structuur: onderwerp + würde (V2) + ... + gerne + infinitief (aan het einde). 'Würde gerne' is iets warmer en heeft de voorkeur voor acties die je graag zou doen, terwijl 'möchte' de standaardvorm is voor bestellen, vragen en beleefde wensen.
Beide vormen zijn veel beleefder dan 'wollen'. Zeg in een winkel of restaurant altijd 'Ich möchte' of 'Ich hätte gerne', nooit 'Ich will'.
Het Duits heeft geen aparte progressieve tijdsvorm zoals het Engels. 'Ich lese' dekt zowel 'ik lees' als 'ik ben aan het lezen'. Wanneer de spreker wil benadrukken dat de handeling precies nu, op dit moment plaatsvindt, wordt het bijwoord 'gerade' (momenteel, net nu) toegevoegd:
| Patroon | Voorbeeld | Nederlands |
|---|---|---|
| onderwerp + werkwoord + gerade | Ich esse gerade. | Ik ben nu aan het eten. |
| onderwerp + gerade + werkwoord (S/O/W-volgorde) | Was machst du gerade? | Wat ben je nu aan het doen? |
Een meer emphatische regionale/omgangstalige vorm (vaak de rheinische Verlaufsform genoemd, gebruikelijk in West-Duitsland en standaard in gesproken Nederlands) is 'am + infinitief als zelfstandig naamwoord':
| Patroon | Voorbeeld | Nederlands |
|---|---|---|
| sein + am + Infinitief | Ich bin am Lesen. | Ik ben aan het lezen. |
| sein + dabei + zu + Inf | Ich bin dabei, das Buch zu lesen. | Ik ben bezig het boek te lezen. |
De 'am + Infinitief'-vorm is wijdverbreid in de spreektaal maar wordt in schrijftaal nog als informeel beschouwd. 'Dabei, zu + Infinitief' is volledig standaard en iets formeler. Let op: de gesubstantiveerde infinitief wordt met een hoofdletter geschreven (am Lesen, beim Essen). 'Gerade' is verreweg de meest gebruikelijke en veiligste keuze voor leerders.
'Können' is het modale werkwoord voor vermogen, toestemming (informeel) en mogelijkheid. Net als alle zes modale werkwoorden vertoont het een klinkerverandering in het enkelvoud (ö → a) en heeft de er/sie/es-vorm geen uitgang -t:
| Persoon | können (kunnen) |
|---|---|
| ich | kann |
| du | kannst |
| er / sie / es | kann |
| wir | können |
| ihr | könnt |
| sie / Sie | können |
Structuur: onderwerp + können (V2) + ... + infinitief (aan het einde). 'Können' werkt ook als volledig werkwoord (zonder een andere infinitief) in de betekenis van 'kunnen, beheersen' een taal of vaardigheid: 'Ich kann Deutsch' = Ik spreek/ken Duits. Voor beleefde verzoeken ('Zou u kunnen...?') gebruikt het Duits de Konjunktiv II 'könnte' (ich könnte, du könntest, er könnte, wir könnten, ihr könntet, sie könnten). 'Könnten Sie mir helfen?' is een veelgebruikte beleefde formule.
Verwar 'können' (vermogen/mogelijkheid) niet met 'dürfen' (toestemming, 'mogen'). 'Kann ich rauchen?' vraagt letterlijk 'Ben ik in staat te roken?' maar is in de omgangstaal prima voor 'Mag ik roken?'. De strikt correcte versie is 'Darf ich rauchen?'.
Werkwoorden met scheidbaar voorvoegsel zijn alomtegenwoordig in het Duits. Het voorvoegsel draagt de nadruk en de meest concrete betekenis, en het scheidt fysiek af in hoofdzinnen. Veelvoorkomende voorvoegsels: ab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, fest-, fort-, her-, hin-, los-, mit-, nach-, vor-, weg-, weiter-, wieder-, zu-, zurück-, zusammen-.
| Werkwoord | Betekenis | Tegenwoordige tijd (er) | Perfekt | Voltooid deelwoord |
|---|---|---|---|---|
| aufstehen | opstaan | er steht ... auf | ist aufgestanden | aufgestanden |
| ankommen | aankomen | er kommt ... an | ist angekommen | angekommen |
| anrufen | bellen | er ruft ... an | hat angerufen | angerufen |
| aufmachen | openmaken | er macht ... auf | hat aufgemacht | aufgemacht |
| zumachen | dichtmaken | er macht ... zu | hat zugemacht | zugemacht |
| einkaufen | boodschappen doen | er kauft ... ein | hat eingekauft | eingekauft |
| mitkommen | meekomen | er kommt ... mit | ist mitgekommen | mitgekommen |
| ausgehen | uitgaan | er geht ... aus | ist ausgegangen | ausgegangen |
| abfahren | vertrekken | er fährt ... ab | ist abgefahren | abgefahren |
| zurückgeben | teruggeven | er gibt ... zurück | hat zurückgegeben | zurückgegeben |
Waar gaat het voorvoegsel? - Hoofdzin, enkelvoudige tijd: voorvoegsel helemaal aan het einde. 'Ich stehe um sieben auf.' - Na een modaal werkwoord: werkwoord blijft als één woord aan het einde (infinitief). 'Ich muss um sieben aufstehen.' - Perfekt: -ge- wordt ingevoegd tussen voorvoegsel en stam. 'Ich bin um sieben aufgestanden.' - Bijzin (weil, dass, wenn): het hele woord blijft samengevoegd, helemaal aan het einde. 'Er sagt, dass er um sieben aufsteht.' - Gebiedende wijs (du): voorvoegsel gaat naar het einde. 'Steh auf!' = Sta op!
Werkwoorden met bewegingsgerelateerde scheidbare voorvoegsels (aufstehen, ankommen, abfahren, ausgehen) nemen sein in het Perfekt; werkwoorden van activiteit (anrufen, aufmachen, einkaufen) nemen haben. De keuze volgt de gewone hulpwerkwoordsregels (zie de haben/sein-sectie).
De zes modale werkwoorden zijn können (kunnen), müssen (moeten/dienen te), sollen (verondersteld worden te), wollen (willen), dürfen (mogen) en mögen (houden van) / zijn aanvoegende wijs möchte (graag willen, 'zou graag'). Ze zijn onregelmatig in de tegenwoordige tijd: de meeste hebben een klinkerwisseling in het enkelvoud (ich kann, du kannst, er kann; ich muss, du musst, er muss). Het modale werkwoord wordt op de V2-positie vervoegd en het hoofdwerkwoord blijft als kale infinitief aan het einde van de zin, waarmee de werkwoordelijke tang gevormd wordt. In bijzinnen gaat het modale werkwoord helemaal naar het einde, na de infinitief.
Veel Duitse werkwoorden zijn gevormd met een beklemtoond voorvoegsel (auf-, an-, ab-, aus-, ein-, mit-, vor-, zu-, weg-, zurück-...) dat in hoofdzinnen losraakt. De vervoegde stam blijft op de V2-positie en het voorvoegsel vliegt naar het einde van de zin. In de infinitief, in bijzinnen en na een modaal werkwoord wordt het werkwoord als één woord geschreven. Het Partizip II wordt gevormd door -ge- tussen het voorvoegsel en de stam te plaatsen: aufstehen → aufgestanden, anrufen → angerufen. Onbeklemtoonde voorvoegsels (be-, ent-, er-, ge-, ver-, zer-) zijn onscheidbaar en splitsen nooit.
Het Duits heeft twee ontkenningswoorden. 'Kein' ontkent een zelfstandig naamwoord dat anders een onbepaald lidwoord of helemaal geen lidwoord zou hebben; het verbuigt precies zoals 'ein' (kein, keine, keinen, keinem...). 'Nicht' ontkent al het overige: werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden, voorzetselgroepen of hele zinnen. Plaatsingsregels voor 'nicht': het staat vóór het element dat het ontkent (bijvoeglijke naamwoorden, plaatsen, wijze-bijwoorden) en helemaal aan het einde van een zin wanneer het hele werkwoord of de hele zin ontkend wordt. In een tangconstructie staat het net vóór het tweede werkwoordelijke deel aan het einde.
Ja/nee-vragen zijn V1: het vervoegde werkwoord gaat naar de eerste positie en het onderwerp volgt direct daarna. Vraagwoordvragen beginnen met een vraagwoord (wer 'wie', was 'wat', wo 'waar', wohin 'waarheen', woher 'waarvandaan', wann 'wanneer', warum 'waarom', wie 'hoe', welcher 'welke', wie viel(e) 'hoeveel') en houden vervolgens het V2-patroon aan, zodat het werkwoord op de tweede positie blijft. 'Wer' verbuigt voor naamval: wer (N), wen (A), wem (D), wessen (G). Om beleefd om iets te vragen wordt meestal 'bitte' toegevoegd.
Het Duits heeft geen enkele standaardmeervoudsvorm. De meest voorkomende patronen zijn: -e (vaak met umlaut bij mannelijke woorden: der Tisch → die Tische, der Stuhl → die Stühle); -er (met umlaut waar mogelijk, meestal onzijdige woorden: das Kind → die Kinder, das Buch → die Bücher); -(e)n (de meeste vrouwelijke woorden: die Frau → die Frauen, die Blume → die Blumen); -s (leenwoorden en korte woorden: das Auto → die Autos, das Hotel → die Hotels); geen uitgang maar wel umlaut (sommige mannelijke/onzijdige woorden op -er, -el, -en: der Bruder → die Brüder, der Apfel → die Äpfel). Alle meervoudsvormen krijgen in de nominatief het lidwoord 'die'.
Een bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord moet een uitgang krijgen die geslacht, getal en naamval aangeeft; alleen predicatieve bijvoeglijke naamwoorden (na sein, werden, bleiben) blijven onverbogen: 'Das Haus ist alt'. Er bestaan twee hoofdparadigma's. De zwakke verbuiging volgt op een bepaald lidwoord (der, die, das, dieser...), dat zelf al de naamvalsinformatie draagt, zodat het bijvoeglijk naamwoord alleen -e of -en krijgt. De sterke verbuiging wordt gebruikt wanneer er geen lidwoord aanwezig is en het bijvoeglijk naamwoord zelf de naamval moet aanduiden; de uitgangen lijken dan op het bepaald lidwoord (kalter Kaffee, gutes Bier, frische Milch). Na het onbepaald lidwoord (gemengde verbuiging) is het patroon een mengeling van beide.