Każdy poniższy przykład składa się z trzech części: oryginalnego tekstu, dosłownego rozbioru (glosy) opisującego rolę każdego słowa oraz naturalnego tłumaczenia. W glosach używamy kilku skrótów, żeby były zwięzłe. Nie musisz ich zapamiętywać — to materiał, do którego zawsze możesz wrócić. Osoba i liczba · 1sg / 2sg / 3sg — pierwsza / druga / trzecia osoba liczby pojedynczej (ja, ty, on/ona/ono) · 1pl / 2pl / 3pl — pierwsza / druga / trzecia osoba liczby mnogiej (my, wy, oni/one) Rodzaj i przypadek · m / f / n — rodzaj męski / żeński / nijaki · sg / pl — liczba pojedyncza / mnoga · m.sg — łącznie: rodzaj męski w liczbie pojedynczej (analogicznie f.pl, n.sg itd.) · NOM / ACC / GEN / DAT / INS / LOC — przypadki gramatyczne (mianownik/biernik/dopełniacz/celownik/narzędnik/miejscownik) — czyli rola, jaką wyraz pełni w zdaniu Czas i aspekt · PRES — czas teraźniejszy · PRET — preteritum (zakończona czynność przeszła) · IMPF — imperfectum (czynność trwająca lub powtarzająca się w przeszłości) · FUT — czas przyszły · PERF — perfectum (czynność zakończona, mająca związek z teraźniejszością) · PROG — aspekt ciągły (czynność w trakcie, np. am eating) · COND — tryb warunkowy (would…) Tryb · IND — tryb oznajmujący (zwykłe stwierdzenie) · SUBJ — tryb łączący (niepewność, życzenia, wątpliwości) · IMP — tryb rozkazujący (polecenia) · INF — bezokolicznik (forma słownikowa: to go, to eat) Inne · REFL — forma zwrotna (czynność na sobie samym: myself, yourself) · PERS — osobowe a (tylko hiszpański — wskaźnik dopełnienia bliższego oznaczającego osobę) · HON — forma honoryfikatywna (wyjątkowo grzeczna, częsta w japońskim/koreańskim) · TOP / SUB / OBJ — wskaźniki tematu / podmiotu / dopełnienia (japoński, koreański) · CL — klasyfikator (chiński, japoński, koreański — słówko liczące rzeczowniki) · NEG — przeczenie
Angielski stosuje sztywny szyk podmiot + orzeczenie + dopełnienie (SVO). W odróżnieniu od wielu innych języków nie można swobodnie przestawiać wyrazów — pozycja słowa zwykle wskazuje jego rolę w zdaniu. Określenia czasu i miejsca z reguły stoją na końcu zdania, czasem na samym początku, ale rzadko w środku. Okoliczniki sposobu (jak?) zazwyczaj występują po dopełnieniu. Ponieważ angielski praktycznie nie ma końcówek przypadków, to właśnie szyk wyrazów wskazuje, kto co robi i komu. Porównaj: The dog bites the man („Pies gryzie człowieka”) i The man bites the dog („Człowiek gryzie psa”).
Angielski ma dwa przedimki. Przedimek nieokreślony a / an (tylko w liczbie pojedynczej) wprowadza coś po raz pierwszy lub wskazuje dowolny egzemplarz danego rodzaju. A stosuje się przed dźwiękami spółgłoskowymi, a an przed samogłoskowymi: a book, an apple, a university (brzmi jak yu-), an hour (nieme h). Przedimek określony the odnosi się do czegoś konkretnego lub już znanego. Przedimek pomijamy w większości liczb mnogich i przy rzeczownikach niepoliczalnych, gdy mówimy ogólnie: Dogs are friendly, I like music. Pomijamy go także przed większością nazw własnych, języków, posiłków i wielu miejsc: I speak English, She is at home.
Zaimki angielskie zmieniają formę zależnie od funkcji, a nie od rodzaju (z wyjątkiem he/she/it). W funkcji podmiotu (przed czasownikiem): I, you, he, she, it, we, they. W funkcji dopełnienia (po czasowniku lub przyimku): me, you, him, her, it, us, them. Przymiotnik dzierżawczy (przed rzeczownikiem): my, your, his, her, its, our, their. Zaimek dzierżawczy (samodzielny): mine, yours, his, hers, ours, theirs. You jest takie samo w liczbie pojedynczej i mnogiej, w formie oficjalnej i potocznej. It odnosi się do rzeczy, zwierząt i zjawisk pogodowych. Zaimek w funkcji podmiotu jest niemal zawsze obowiązkowy — nie wolno go opuszczać tak, jak w hiszpańskim czy włoskim.
Czasowniki angielskie zmieniają się minimalnie. W czasie present simple czasowniki regularne dodają jedynie -s w 3. osobie liczby pojedynczej (he/she/it); wszystkie inne osoby używają formy podstawowej. to be jest najbardziej nieregularny: I am, you are, he/she/it is, we/you/they are. to have: I/you/we/they have, he/she/it has. to do: I/you/we/they do, he/she/it does. Zasady ortograficzne dla końcówki -s: czasowniki zakończone na -s, -sh, -ch, -x, -o przyjmują -es (goes, watches); czasowniki zakończone na spółgłoskę + y zmieniają tę końcówkę na -ies (study → studies).
Są dwa czasy teraźniejsze. Present simple opisuje nawyki, rutyny, fakty i stany trwałe: podmiot + czasownik w formie podstawowej (+ -s w 3. os. sg.). Typowe wskaźniki: every day, always, usually, never. Present continuous (forma ciągła) opisuje czynności dziejące się właśnie teraz lub sytuacje tymczasowe: podmiot + am/is/are + czasownik-ing. Typowe wskaźniki: now, right now, at the moment, today. Niektóre czasowniki (tzw. statyczne) rzadko występują w formie ciągłej: know, like, want, need, believe, understand. Używamy wtedy present simple: I know him (a nie I am knowing him).
Past simple opisuje czynności zakończone w określonym momencie w przeszłości. Czasowniki regularne dodają -ed (work → worked, play → played). Wiele popularnych czasowników jest nieregularnych i trzeba je opanować pamięciowo (go → went, see → saw, eat → ate, have → had). Forma jest taka sama dla wszystkich osób. Typowe wskaźniki: yesterday, last week, in 2020, ago. Present perfect (have/has + imiesłów bierny czasu przeszłego) łączy przeszłość z teraźniejszością: czynność o skutku w chwili obecnej lub doświadczenie bez podanego czasu. Typowe wskaźniki: ever, never, already, yet, just, since, for.
Angielski nie ma jednego czasu przyszłego; korzysta z czasowników posiłkowych. will + forma podstawowa wyraża przewidywania, decyzje podjęte w danej chwili, obietnice oraz ogólne fakty dotyczące przyszłości: It will rain tomorrow. be going to + forma podstawowa wyraża plany już ustalone oraz przewidywania oparte na widocznych przesłankach: I am going to study tonight. W mowie codziennej obie konstrukcje są często wymienne, ale will brzmi bardziej spontanicznie, a going to — bardziej planowo. Przeczenie: will not / won't, am/is/are not going to. Present continuous może też wyrażać zaplanowane sytuacje w przyszłości: I am meeting John on Friday.
Aby utworzyć zdanie przeczące, niemal zawsze potrzebny jest czasownik posiłkowy oraz not. Przy to be wystarczy dodać not: I am not tired. Z większością innych czasowników w present simple używamy do not / does not + forma podstawowa: I do not (don't) know, She does not (doesn't) like fish. W past simple stosujemy did not (didn't) + forma podstawowa dla wszystkich osób: We didn't go. Z czasownikami modalnymi (can, will, should) dołączamy not bezpośrednio: cannot/can't, won't, shouldn't. Uwaga: w standardowym angielskim nie stosuje się podwójnego przeczenia — mówimy I don't know anything, a nie I don't know nothing.
Pytania ogólne (yes/no) tworzy się, stawiając czasownik posiłkowy przed podmiotem. Z to be: Are you tired? Z innymi czasownikami w teraźniejszości używamy do/does + podmiot + forma podstawowa: Do you speak English? Does she live here? W przeszłości stosujemy did + podmiot + forma podstawowa: Did they arrive? Pytania szczegółowe (wh-) zaczynają się od zaimka pytajnego (what, where, when, who, why, how, which), po którym następuje ten sam schemat: posiłkowy + podmiot + czasownik: Where do you live? Gdy zaimek pytajny jest podmiotem, zachowujemy normalny szyk i bez posiłkowego: Who called?
Większość rzeczowników tworzy liczbę mnogą przez dodanie -s: book → books, car → cars. Rzeczowniki zakończone na -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z przyjmują -es: bus → buses, box → boxes, watch → watches. Rzeczowniki zakończone na spółgłoskę + y zmieniają y na -ies: city → cities, baby → babies. Wiele rzeczowników zakończonych na -f / -fe przechodzi w -ves: leaf → leaves, knife → knives. Niektóre częste rzeczowniki są nieregularne: man → men, woman → women, child → children, foot → feet, tooth → teeth, mouse → mice, person → people. Kilka pozostaje bez zmian: fish, sheep, deer. Rzeczowniki niepoliczalne (water, information, advice) nie mają liczby mnogiej.
Przymiotniki angielskie nigdy nie zmieniają formy — nie uzgadniają się ani co do rodzaju, ani liczby: a tall boy, tall girls, tall trees. Zwykle stoją przed rzeczownikiem, który opisują: a red car, an interesting book. Mogą też występować po czasowniku to be i podobnych czasownikach łączących (seem, look, become, feel): The car is red. Gdy używamy kilku przymiotników naraz, typowy szyk to: opinia + rozmiar + wiek + kształt + kolor + pochodzenie + materiał + przeznaczenie + rzeczownik — np. a beautiful small old round red Italian wooden table. W praktyce zwykle wystarczają dwa lub trzy przymiotniki.
Przysłówki częstotliwości mówią, jak często coś się dzieje: always (100%), usually, often, sometimes, rarely / seldom, never (0%). Ich pozycja jest stała: stoją przed głównym czasownikiem, ale po czasowniku to be oraz po czasownikach posiłkowych. I always drink tea. She is always late. They have never been to Japan. Dłuższe wyrażenia czasowe, takie jak every day, once a week, twice a month, from time to time, zwykle pojawiają się na końcu (lub początku) zdania: I go running every day. W standardowym angielskim nie umieszcza się jednowyrazowych przysłówków częstotliwości na końcu zdania.
Trzy zjawiska wyznaczają sporą część gramatyki angielskiej. (1) Czasowniki posiłkowe: do/does/did, have/has/had, be (am/is/are/was/were) służą do budowania pytań, przeczeń i czasów złożonych. Niosą one informację o czasie i przeczeniu not, dzięki czemu czasownik główny pozostaje w formie podstawowej: Did you see?, She hasn't arrived. (2) Brak rodzaju gramatycznego: rzeczowniki są neutralne; tylko he/she/it wyrażają rzeczywiste rozróżnienie (osoby vs. rzeczy). Przymiotniki i przedimki się nie zmieniają. (3) Czasowniki modalne (can, could, may, might, must, should, will, would) łączą się z **formą podstawową bez *to***: I can swim, You should rest, She must go. Nie przyjmują -s w 3. osobie liczby pojedynczej.