İspanyolca Temel dilbilgisi

Bu rehberde kullanılan kısaltmalar

Aşağıdaki her örneğin üç bölümü vardır: özgün metin, her sözcüğün nasıl çalıştığını birebir gösteren bir gloss (sözcük sözcük çözümleme) ve doğal bir çeviri. Gloss'lar kısa kalsın diye birkaç kısaltma etiketi kullanır. Bunları ezberleme derdine düşme: burası istediğin zaman geri dönebileceğin bir başvuru kaynağı.

Kişi ve sayı · 1sg / 2sg / 3sg: birinci / ikinci / üçüncü tekil kişi (ben, sen, o) · 1pl / 2pl / 3pl: birinci / ikinci / üçüncü çoğul kişi (biz, siz, onlar)

Cinsiyet ve durum (hâl) · m / f / n: eril / dişil / nötr · sg / pl: tekil / çoğul · m.sg: birleşik: eril tekil (benzer şekilde f.pl, n.sg, vb.) · NOM / ACC / GEN / DAT / INS / LOC: dilbilgisel durumlar (yalın/belirtme/tamlayan/yönelme/araç/bulunma): sözcüğün cümlede üstlendiği rol

Zaman ve görünüş · PRES: şimdiki/geniş zaman · PRET: belirli geçmiş zaman (bitmiş bir geçmiş olay) · IMPF: sürekli/alışkanlık bildiren geçmiş zaman (sürmekte olan veya alışılmış bir geçmiş durum) · FUT: gelecek zaman · PERF: bitmiş zaman (şu ana etkisi süren tamamlanmış eylem) · PROG: sürerlik (devam eden eylem, ör. yemek yiyorum) · COND: koşul kipi (...ardı/...ecekti)

Kip · IND: bildirme kipi (sıradan bir ifade) · SUBJ: istek kipi / dilek-şart kipi (belirsizlik, dilek, kuşku) · IMP: emir kipi (buyruk) · INF: mastar (sözlük biçimi: gitmek, yemek)

Diğer · REFL: dönüşlü (eylemin özneye dönmesi: kendim, kendin) · PERS: kişi a'sı (yalnızca İspanyolca: insan olan nesneyi işaretler) · HON: saygı biçimi (Japonca/Korecede yaygın, çok kibar biçim) · TOP / SUB / OBJ: konu / özne / nesne belirleyicileri (Japonca, Korece) · CL: sınıflandırıcı (Çince, Japonca, Korece: ad saymak için kullanılan sözcük) · NEG: olumsuzluk

Sözcük dizilişi

İspanyolcanın temel sözcük dizilişi, İngilizcedeki gibi Özne-Yüklem-Nesne (SVO) biçimindedir. Bununla birlikte İspanyolca bir pro-drop dilidir: özne zamiri çoğunlukla düşürülür, çünkü fiilin çekim eki eylemi kimin yaptığını zaten söyler. Zamirin kullanılması vurgu ya da karşıtlık katar. Sözcük dizilişi İngilizceye göre daha esnektir: özellikle geçişsiz fiillerde veya sorularda özne, vurgu için fiilden sonraya geçebilir. Zarflar ve edat öbekleri de daha serbestçe yer değiştirebilir. Buna karşılık nesne zamirleri katı yerleşim kurallarına uyar (genellikle çekimli fiilin önünde gelir).

  • Hablo español. — konuşmak-1sg İspanyolca
    İspanyolca konuşurum.
  • María come pan. — María yer ekmek
    María ekmek yer.
  • Yo sí quiero. — ben evet istemek: vurgulu zamir
    Ben (onu) istiyorum.

Belirteçler (artikeller)

İspanyolca artikeller adla cinsiyet (eril/dişil) ve sayı (tekil/çoğul) bakımından uyum gösterir. Belirli artikeller ('-i, -in' karşılığı): el (m.sg), la (f.sg), los (m.pl), las (f.pl). Belirsiz artikeller ('bir/bazı' karşılığı): un (m.sg), una (f.sg), unos (m.pl), unas (f.pl). İspanyolca belirli artikeli İngilizceden daha sık kullanır: soyut adlarda, genellemelerde, çoğu fiilden sonra dil adlarında, vücut bölümlerinde ve bir kişiden söz ederken (ona seslenirken değil) unvanların önünde. Nötr 'lo' sıfatlarla birleşip soyut adlar oluşturur (lo bueno = 'iyi olan şey').

  • El libro es nuevo. — belirli-m.sg kitap olmak yeni
    Kitap yeni.
  • Una casa grande. — bir-f.sg ev büyük
    Büyük bir ev.
  • Me gusta el café. — bana hoş gelir belirli kahve: genel anlamda
    Kahveyi severim.

Zamirler

Özne: yo, tú/usted, él/ella, nosotros/-as, vosotros/-as (İspanya) ya da ustedes (Latin Amerika), ellos/-as. Belirtili (dolaysız) nesne: me, te, lo/la, nos, os, los/las. Yönelmeli (dolaylı) nesne: me, te, le, nos, os, les. Dönüşlü: me, te, se, nos, os, se. Nesne zamirleri çekimli fiilin önüne gelir; ancak mastara, ulaca (gerundio) ve olumlu emirlere bitişik yazılır. Hem belirtili hem yönelmeli birlikte göründüğünde dolaylı önce gelir; 'le/les', lo/la/los/las'tan önce 'se' biçimine dönüşür. İyelik zamirleri: mi(s), tu(s), su(s), nuestro/-a(s), vuestro/-a(s), su(s); sahibe değil, sahip olunan şeye uyum gösterirler.

  • Yo te lo doy. — ben sana onu vermek
    Onu sana veriyorum.
  • Se lava las manos. — REFL yıkar belirli eller
    Ellerini yıkıyor.
  • Mis amigos son tus amigos. — benim-pl arkadaşlar olmak senin-pl arkadaşlar
    Benim arkadaşlarım senin arkadaşların.

Adın cinsiyeti ve sıfat uyumu

Her ad ya eril ya da dişildir. -o ile bitenlerin çoğu eril, -a ile bitenlerin çoğu dişildir, ancak istisnalar vardır (la mano, el día, el problema). -ción, -sión, -dad, -tad ile bitenler genellikle dişil; -ma (Yunanca kökenli) ve -or ile bitenler genellikle erildir. Sıfatlar, niteledikleri adla cinsiyet ve sayı bakımından uyumlu olmalıdır. -o ile biten sıfatların dört biçimi vardır (-o, -a, -os, -as); -e ile ya da bir ünsüzle bitenlerin genellikle iki biçimi vardır (tekil/çoğul). Sıfatlar normalde addan sonra gelir, ama bazı yaygın sıfatlar (bueno, malo, grande) çoğunlukla addan önce gelir ve bazen kısalır.

  • El chico alto. — belirli-m.sg oğlan uzun-m.sg
    Uzun oğlan.
  • Las casas blancas. — belirli-f.pl evler beyaz-f.pl
    Beyaz evler.
  • Un gran hombre. — bir büyük adam: 'grande' m.sg önünde kısalır
    Büyük bir adam.

Fiil çekim örüntüleri

İspanyolca fiiller mastar ekine göre üç gruba ayrılır: -ar (hablar), -er (comer), -ir (vivir). Her zaman için altı kişi/sayı eki vardır: yo, tú, él/ella/usted, nosotros, vosotros, ellos/ustedes. Düzenli fiillerde mastar eki düşürülür ve o zamana özgü ekler eklenir. Ezberlenmesi gereken başlıca düzensiz fiiller: ser (olmak: kimlik), estar (olmak: durum/yer), tener (sahip olmak), ir (gitmek), haber (bileşik zamanlar için 'sahip olmak' yardımcı fiili; 'hay' biçiminde kişisiz 'var/vardır'). Birçok fiil vurgulu hecelerde kök değiştirir (e>ie, o>ue, e>i) ve birçoğunun yo biçimi düzensizdir.

  • Hablo, hablas, habla. — konuşmak-1sg, 2sg, 3sg: düzenli -ar
    Konuşurum, konuşursun, konuşur.
  • Soy estudiante. — olmak-1sg öğrenci: düzensiz ser
    Ben öğrenciyim.
  • Tengo hambre. — sahip olmak-1sg açlık: düzensiz tener
    Acıkmışım / Açım.

Şimdiki/geniş zaman

Bildirme kipinde şimdiki/geniş zaman; şu anki eylemleri, alışkanlıkları, genel doğruları ve yakın gelecek planlarını kapsar. Düzenli ekler: -ar fiilleri -o, -as, -a, -amos, -áis, -an alır; -er fiilleri -o, -es, -e, -emos, -éis, -en alır; -ir fiilleri -o, -es, -e, -imos, -ís, -en alır. İspanyolcada varsayılan olarak ayrı bir sürerlik yardımcı fiili yoktur: 'hablo' hem 'konuşurum' hem 'konuşuyorum' anlamına gelir; ancak 'estar + ulaç' yapısı (estoy hablando) süregelen eylemi vurgular. Kök değiştiren fiiller nosotros/vosotros dışındaki bütün biçimlerde değişir.

  • Vivo en Madrid. — yaşamak-1sg -de Madrid
    Madrid'de yaşıyorum.
  • Ellos comen pan. — onlar yemek-3pl ekmek
    Onlar ekmek yer.
  • Estoy estudiando. — olmak-1sg çalışma: sürerlik
    Çalışıyorum.

Geçmiş zaman: belirli geçmiş ve sürekli geçmiş

İspanyolcada görünüş bakımından önemli bir ayrımı olan iki yalın geçmiş zaman vardır. Belirli geçmiş zaman (pretérito indefinido) tamamlanmış, sınırları belli olaylar içindir: 'yedim', 'vardı'. Sürekli/alışkanlık geçmiş zamanı (imperfecto) bitiş noktası belirsiz, süregelen, alışılmış veya betimleyici geçmiş durumlar içindir: 'yerdim', 'geliyordu', 'yağmur yağıyordu'. Imperfecto arka planı, yaşı, saati, havayı ve süregelen durumları anlatır; belirli geçmiş ise belirli tamamlanmış olaylarla anlatıyı ileri taşır. İkisi aynı cümlede de yer alabilir: imperfecto sahneyi kurar, belirli geçmiş olup biteni getirir. Imperfecto ekleri son derece düzenlidir; belirli geçmişin ise birçok düzensiz biçimi vardır.

  • Ayer comí pescado. — dün yemek-1sg.PRET balık: tamamlanmış
    Dün balık yedim.
  • De niño comía mucho. — çocukken yemek-1sg.IMPF çok: alışılmış
    Çocukken çok yerdim.
  • Llovía cuando llegó. — yağmur yağıyordu-IMPF ne zaman geldi-PRET: arka plan + olay
    O geldiğinde yağmur yağıyordu.

Gelecek zaman

İspanyolcada gelecekten söz etmenin iki yolu vardır. Sentetik gelecek, mastarın tamamına doğrudan ekler ekler (-é, -ás, -á, -emos, -éis, -án): hablaré, comerás, vivirá. Az sayıda fiil düzensiz kök kullanır (tendré, haré, diré, pondré, saldré, vendré, podré, sabré, querré). Çevresel (perifrastik) gelecek ise 'ir a + mastar' yapısını kullanır (voy a hablar = 'konuşacağım') ve yakın gelecek planları için konuşma dilinde çok daha yaygındır. Sentetik gelecek, şimdiye dair olasılık ya da tahmin bildirmek için de kullanılabilir ('¿Dónde estará?' = 'Acaba nerede?').

  • Mañana hablaré con él. — yarın konuşmak-1sg.FUT ile o
    Yarın onunla konuşacağım.
  • Voy a comer ahora. — gitmek-1sg -e yemek-INF şimdi
    Şimdi yemek yiyeceğim.
  • Serán las cinco. — olmak-3pl.FUT belirli beş: tahmin
    Saat beş olsa gerek.

Geniş/şimdiki zaman: düzenli -AR / -ER / -IR çekim tabloları

İspanyolcada mastar ekiyle belirlenen üç düzenli çekim sınıfı vardır. Çekim yapmak için -AR / -ER / -IR ekini düşür ve kişi ekini ekle. Geniş/şimdiki zamanın ekleri günlük konuşmanın temelidir ve pek çok başka zamanın da dayanağıdır.

kişi-AR (andar: yürümek)-ER (comer: yemek)-IR (vivir: yaşamak)
yoandocomovivo
andascomesvives
él / ella / ustedandacomevive
nosotros/-asandamoscomemosvivimos
vosotros/-asandáiscoméisvivís
ellos / ellas / ustedesandancomenviven

Dikkat: yo biçimi her üç sınıfta da -o ile biter; -ER ve -IR ekleri nosotros ve vosotros dışında aynıdır (-emos / -éis ile -imos / -ís). Özne zamirleri genellikle düşürülür çünkü ek zaten kişiyi gösterir. Geniş/şimdiki zaman şu an için ('estoy aquí'), alışkanlıklar için ('siempre como a la una'), genel doğrular için ('el agua hierve a cien grados') ve yakın gelecek planları için ('mañana viajo a Roma') kullanılır.

Uyarı: vosotros, yalnızca İspanya'da kullanılan gayri resmi çoğul ikinci kişidir; Latin Amerika'da her iki düzeyde de ustedes kullanılır. Ser, ir, tener, hacer, decir, poder, querer, venir gibi çok yaygın fiiller düzensizdir ve ayrıca ezberlenmelidir.

  • Ando dos kilómetros cada día. — yürümek-1sg iki kilometre her gün
    Her gün iki kilometre yürürüm.
  • ¿Coméis carne vosotros? — yemek-2pl et siz-pl: İspanya gayri resmi
    Siz et yer misiniz?
  • Vivimos en un piso pequeño. — yaşamak-1pl -de bir daire küçük
    Küçük bir dairede yaşıyoruz.
  • Ellos no comen pescado. — onlar değil yemek-3pl balık
    Onlar balık yemez.
  • ¿Dónde vives? — nerede yaşamak-2sg
    Nerede yaşıyorsun?
  • Usted habla muy bien. — siz-resmi konuşmak-3sg çok iyi
    Çok güzel konuşuyorsunuz.

Querer + mastar (... yapmak istiyorum)

querer ('istemek') düzensiz bir fiildir (e > ie kök değişimi) ve bir şey yapmak istemeyi anlatmak için doğrudan mastara bağlanır. İki fiil arasında herhangi bir edat gerekmez: yalnızca querer + INF. Bu, başlangıç düzeyi için en kullanışlı örüntülerden biridir: yemek sipariş etmek, istekte bulunmak ve dilek bildirmek için.

kişiquerer (PRES IND)+ mastar
yoquiero
quieres
él / ella / ustedquiereandar / comer / vivir
nosotros/-asqueremos
vosotros/-asqueréis
ellos / ellas / ustedesquieren

Kök değişimi nosotros ve vosotros dışında her biçimde gerçekleşir: bu örüntü, diğer birçok e > ie fiiliyle (pensar, empezar, entender, preferir) ortaktır. İstekte bulunurken şimdiki zamanda querer biraz doğrudan kaçabilir; kibarlık için koşul kipi me gustaría + INF (kendi bölümüne bak) ya da quisiera + INF ('...isterdim') kullanılabilir. Ayrıca querer + kişi (mastarsız) 'sevmek' anlamına gelir: Te quiero = 'Seni seviyorum'.

  • Quiero aprender español. — istemek-1sg öğrenmek-INF İspanyolca
    İspanyolca öğrenmek istiyorum.
  • ¿Qué quieres comer? — ne istemek-2sg yemek-INF
    Ne yemek istiyorsun?
  • Mi hermana quiere vivir en París. — benim kız kardeş istemek-3sg yaşamak-INF -de Paris
    Kız kardeşim Paris'te yaşamak istiyor.
  • No queremos andar más. — değil istemek-1pl yürümek-INF daha
    Artık yürümek istemiyoruz.
  • ¿Queréis tomar algo? — istemek-2pl almak-INF bir şey: İspanya
    Bir şey içmek ister misiniz?
  • Ellos quieren salir esta noche. — onlar istemek-3pl çıkmak-INF bu gece
    Bu gece dışarı çıkmak istiyorlar.

Ir a + mastar (yakın gelecek: ... yapacağım)

İspanyolca, düzensiz ir ('gitmek') fiiliyle a edatı ve bir mastara bağlanarak çevresel (perifrastik) bir gelecek oluşturur. Bu futuro próximo, planlar ve niyetler için günlük konuşmada sentetik geniş zamandan (hablaré, comeré...) çok daha yaygındır.

kişiir (PRES IND)+ a + mastar
yovoy
vas
él / ella / ustedvaa andar / a comer / a vivir
nosotros/-asvamos
vosotros/-asvais
ellos / ellas / ustedesvan

ir şimdiki zamanda tamamen düzensizdir: ezberlemek gerekir. a edatı zorunludur: 'voy comer' denmez; her zaman 'voy a comer' denir. Mastarın kendisi ir (gitmek) olsa bile a gereklidir: 'Voy a ir al cine' ('Sinemaya gideceğim'): evet, iki ayrı ir. Zamirler çekimli ir'in önüne gelebilir ya da mastara eklenebilir: 'Voy a verlo' = 'Lo voy a ver' ('Onu göreceğim').

Yaygın hata: edatı ikiletme: 'voy a ir' yaz, 'voy a a ir' değil. querer + INF (istek) ve sentetik gelecek (daha resmi/daha az yakın) ile karşılaştır.

  • Voy a comer ahora. — gitmek-1sg -e yemek-INF şimdi
    Şimdi yemek yiyeceğim.
  • ¿Qué vas a hacer mañana? — ne gitmek-2sg -e yapmak-INF yarın
    Yarın ne yapacaksın?
  • Va a llover esta tarde. — gitmek-3sg -e yağmak-INF bu öğleden sonra
    Bu öğleden sonra yağmur yağacak.
  • Vamos a llegar tarde. — gitmek-1pl -e varmak-INF geç
    Geç kalacağız!
  • Vais a estudiar conmigo. — gitmek-2pl -e çalışmak-INF benimle: İspanya
    Benimle çalışacaksınız.
  • No van a venir a la fiesta. — değil gitmek-3pl -e gelmek-INF -e belirli parti
    Partiye gelmeyecekler.

Haber + geçmiş ortaç (pretérito perfecto: ... yaptım)

İspanyolca geçmiş mükemmel zaman olan pretérito perfecto compuesto, şimdiki zamanda çekilen haber yardımcı fiili + geçmiş ortaçtan oluşur. Zaman dilimi hâlâ şimdiye bağlı hissettiren geçmiş eylemleri anlatır ('bugün', 'bu hafta', 'hayatımda hiç'). İspanya'nın büyük bölümünde aynı günün olayları için varsayılan geçmiş zamandır; Latin Amerika'nın büyük bölümünde ise basit geçmiş zaman (comí, llegué) onun yerini alır.

kişihaber (PRES)+ geçmiş ortaç
yohe
has
él / ella / ustedhaandado / comido / vivido
nosotros/-ashemos
vosotros/-ashabéis
ellos / ellas / ustedeshan

Düzenli geçmiş ortaçlar: -AR > -ado, -ER / -IR > -ido (andar > andado, comer > comido, vivir > vivido). Ezberlenmesi gereken düzensiz ortaçlar: abrir > abierto, decir > dicho, escribir > escrito, hacer > hecho, morir > muerto, poner > puesto, romper > roto, ver > visto, volver > vuelto, cubrir > cubierto, resolver > resuelto.

Yardımcı fiil ile ortaç arasına hiçbir şey giremez: '¿Has visto la película?', asla '¿Has la película visto?' değil. Ortaç değişmez kalır (her zaman -o); özneyle uyum yapmaz. Yanlış dost uyarısı: bu haber tamamlanmış eylemin yardımcı fiilidir. 'Bir arabam var' (sahiplik) demek için tener kullan: 'Tengo un coche', 'He un coche' değil.

  • He comido demasiado. — have-1sg yemiş çok-fazla
    Çok fazla yedim.
  • ¿Has visto a María hoy? — have-2sg görmüş PERS María bugün
    Bugün María'yı gördün mü?
  • Mi padre ha vivido en cinco países. — benim baba have-3sg yaşamış -de beş ülke
    Babam beş ülkede yaşadı.
  • Hemos andado todo el día. — have-1pl yürümüş bütün belirli gün
    Bütün gün yürüdük.
  • ¿Habéis hecho los deberes? — have-2pl yapmış belirli ödev: İspanya
    Ödevlerinizi yaptınız mı?
  • Nunca han estado en España. — hiç have-3pl bulunmuş -de İspanya
    Hiç İspanya'da bulunmadılar.

Me gustaría + mastar (... yapmak isterdim / isterim)

gustar ('hoşa gitmek / beğenmek') Türkçe 'sevmek'ten farklı işler: beğenilen şey dilbilgisel öznedir, kişi ise dolaylı nesnedir. Kibar koşul kipi gustaría ile 'Me gustaría + INF' yapısı nazik bir rica bildirir: '... yapmak isterdim'.

dolaylı nesne zamiri+ gustaría+ mastar
me (bana)gustaría
te (sana, gayri resmi)gustaría
le (ona/size)gustaríaandar / comer / vivir
nos (bize)gustaría
os (size, İspanya gayri resmi)gustaría
les (onlara/size-pl)gustaría

gustaría bir mastara bağlandığında 3. tekil kişide kalır (beğenilen bir 'eylem': tek şey). Beğenilen çoğul bir adsa gustarían kullanılır: 'Me gustarían dos cafés'. Vurgu veya netlik için 'a + kişi' zamirden önce eklenebilir: 'A mí me gustaría...', 'A Juan le gustaría...'.

me gustaría + INF yapısını kibar bağlamlarda kullan (restoranlar, ricalar, umutlar). quiero + INF ('istiyorum') kadar doğrudan değildir.

  • Me gustaría aprender japonés. — bana hoşa-giderdi öğrenmek-INF Japonca
    Japonca öğrenmek isterdim.
  • ¿Te gustaría venir conmigo? — sana hoşa-giderdi gelmek-INF benimle
    Benimle gelmek ister misin?
  • A Juan le gustaría vivir en el campo. — Juan'a ona hoşa-giderdi yaşamak-INF -de belirli kır
    Juan kırda yaşamak isterdi.
  • Nos gustaría reservar una mesa para cuatro. — bize hoşa-giderdi ayırtmak-INF bir masa için dört
    Dört kişilik bir masa ayırtmak isteriz.
  • ¿Os gustaría tomar algo? — size hoşa-giderdi almak-INF bir şey
    Bir şey içmek ister misiniz?
  • A mis padres les gustaría conocerte. — benim ebeveynlere onlara hoşa-giderdi tanımak-INF-seni
    Annem ve babam seni tanımak isterdi.

Estar + ulaç (süregelen şimdiki zaman: ... yapıyorum)

İspanyolca, estar + ulaç yapısıyla bir eylemin sürdüğünü açıkça belirtir. İngilizcenin aksine geniş/şimdiki zaman zaten süregelen anlam taşır ('como' hem 'yerim' hem 'yiyorum' demektir); dolayısıyla bu yapı yalnızca tam şu an veya belirli süregelen bir dönemde gerçekleştiği özellikle vurgulanan eylemler için kullanılır.

kişiestar (PRES)+ ulaç
yoestoy
estás
él / ella / ustedestáandando / comiendo / viviendo
nosotros/-asestamos
vosotros/-asestáis
ellos / ellas / ustedesestán

Ulaç yapımı: -AR > -ando (andar > andando, hablar > hablando); -ER / -IR > -iendo (comer > comiendo, vivir > viviendo). Yazım değişiklikleri: -iendo bir ünlüden sonra gelince -yendo olur (leer > leyendo, oír > oyendo, ir > yendo). Bir kısım -IR kök değiştiren fiil (e > i ya da o > u) bu değişimi ulaçta da korur (decir > diciendo, dormir > durmiendo, pedir > pidiendo).

Zamirler ya çekimli estar'ın önüne gelebilir ya da ulaçın sonuna eklenebilir (vurgu yeri korumak için aksanlı harf eklenir): 'Lo estoy leyendo' = 'Estoy leyéndolo'. İngilizcede yapıldığı gibi planlı gelecek olaylar için estar + ulaç kullanılmaz ('I'm flying tomorrow' = 'Vuelo mañana', 'Estoy volando mañana' değil).

  • Estoy estudiando ahora mismo. — olmak-ESTAR çalışıyor tam şimdi
    Tam şu an çalışıyorum.
  • ¿Qué estás haciendo? — ne olmak-2sg yapıyor
    Ne yapıyorsun?
  • Mi hijo está durmiendo. — benim oğul olmak-ESTAR uyuyor
    Oğlum uyuyor.
  • Estamos comiendo paella. — olmak-1pl yiyor paella
    Paella yiyoruz.
  • ¿Estáis viendo la tele? — olmak-2pl izliyor belirli TV: İspanya
    Televizyon izliyor musunuz?
  • Los niños están leyendo un libro. — belirli çocuklar olmak-ESTAR okuyor bir kitap: leer > leyendo
    Çocuklar kitap okuyor.

Poder + mastar (... yapabilirim / ... yapabilmek)

poder ('yapabilmek / gücü yetmek') o > ue kök değiştiren bir fiildir ve querer gibi doğrudan mastara bağlanır; araya edat girmez. Yetenek, olasılık ve kibarca izin ya da rica bildirmek için kullanılır.

kişipoder (PRES IND)+ mastar
yopuedo
puedes
él / ella / ustedpuedeandar / comer / vivir
nosotros/-aspodemos
vosotros/-aspodéis
ellos / ellas / ustedespueden

Bütün o > ue fiilleri gibi kök değişimi nosotros ve vosotros dışında her biçimde gerçekleşir. Kibar rica için şimdiki zamandaki doğrudan biçim yerine koşul kipi podría + INF ('... yapabilir misiniz?') tercih edilir: '¿Podrías ayudarme?' ifadesi '¿Puedes ayudarme?'den daha kibardır. Olumsuzluk için no, poder'den önce gelir: 'No puedo venir hoy' ('Bugün gelemiyorum').

poder aynı zamanda ihtimal ('puede que llueva' = 'yağmur yağabilir') ve izin ('¿Puedo pasar?' = 'Girebilir miyim?') bildirir. Öğrenilmiş bir beceri için ('yüzme biliyor') İspanyolca saber + INF'i tercih eder: 'Sé nadar' ('Yüzmeyi bilirim'), 'Puedo nadar' değil (bu daha çok 'fiziksel olarak şu an yüzebiliyorum' anlamına gelir).

  • Puedo ayudarte si quieres. — yapabilmek-1sg yardım-INF-seni eğer istemek-2sg
    İstersen sana yardım edebilirim.
  • ¿Puedes hablar más despacio? — yapabilmek-2sg konuşmak-INF daha yavaş
    Daha yavaş konuşabilir misin?
  • Ella no puede venir hoy. — o değil yapabilmek-3sg gelmek-INF bugün
    O bugün gelemez.
  • Podemos comer juntos mañana. — yapabilmek-1pl yemek-INF birlikte yarın
    Yarın birlikte yiyebiliriz.
  • ¿Podéis esperar un momento? — yapabilmek-2pl beklemek-INF bir an: İspanya
    Bir an bekleyebilir misiniz?
  • Los niños pueden jugar en el parque. — belirli çocuklar yapabilmek-3pl oynamak-INF -de belirli park
    Çocuklar parkta oynayabilir.

Ulaç (-ando / -iendo) ve geçmiş ortaç (-ado / -ido)

Yukarıdaki yapılarda sürekli tekrarlanan iki eylemsi biçim vardır: ulaç (süregelen zaman için estar ile ve zarfsal olarak kullanılır: 'salí corriendo') ve geçmiş ortaç (bileşik zamanlar için haber ile ve sıfat olarak kullanılır: 'una puerta cerrada').

mastar sınıfıulaç (-ing)geçmiş ortaç
-AR (andar)andandoandado
-ER (comer)comiendocomido
-IR (vivir)viviendovivido

Bilmek gereken birkaç yazım ve kök değişikliği:

- -iendo > -yendo ünlüden sonra: leer > leyendo, oír > oyendo, traer > trayendo, ir > yendo. - -IR kök değiştiren fiiller (e > i, o > u) bu değişimi ulaçta da korur: pedir > pidiendo, dormir > durmiendo, sentir > sintiendo. - Düzensiz ortaçlar (ezberle): abrir > abierto, decir > dicho, escribir > escrito, hacer > hecho, morir > muerto, poner > puesto, romper > roto, ver > visto, volver > vuelto, cubrir > cubierto, resolver > resuelto.

Ortaç sıfat olarak kullanıldığında (ser, estar'dan sonra ya da adı nitelediğinde) cinsiyete ve sayıya göre uyum sağlar: 'la puerta cerrada', 'los libros abiertos'. haber ile bileşik zamanlarda ise değişmez kalır (-o ile biter): 'he abierto la puerta', 'hemos escrito las cartas'.

  • Estoy leyendo un libro. — olmak-ESTAR okuyor bir kitap: leer > leyendo (ünlü + iendo)
    Bir kitap okuyorum.
  • Los niños están durmiendo. — belirli çocuklar olmak-ESTAR uyuyor: dormir o>u ulaçta
    Çocuklar uyuyor.
  • He escrito tres cartas. — have-1sg yazmış üç mektup: düzensiz ortaç
    Üç mektup yazdım.
  • La ventana está abierta. — belirli pencere olmak-ESTAR açık-f.sg: ortaç sıfat olarak, uyumlu
    Pencere açık.
  • Hemos hecho lo posible. — have-1pl yapmış belirli mümkün: hacer > hecho
    Elimizden geleni yaptık.
  • Salí corriendo de casa. — çıktım-1sg koşarak -den ev: ulaç zarfsal
    Evden koşarak çıktım.

Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar

Başlangıç düzeyinde tekrar tekrar ortaya çıkan hatalar üzerine kısa bir tur. Her madde, tam örüntüyü öğrenmek için yukarıdaki ilgili bölüme yönlendirir.

**1. vosotros ile ustedes (bölgesel fark). İspanya'da gayri resmi çoğul ikinci kişi vosotros/-as'tır, kendine özgü ekleri vardır (-áis/-éis/-ís, emirde -ad/-ed/-id). Tüm Latin Amerika'da vosotros kaybolmuştur: hem resmi hem gayri resmi çoğul için, 3. çoğul kişiyle ustedes** kullanılır. Bir tarafı seç ve tutarlı ol.

**2. haber ile tener: ikisi de 'sahip olmak' anlamı taşır. haber** yalnızca bileşik zamanların yardımcı fiilidir (he comido = 'yedim'). Sahiplik için tener kullan (tengo un coche = 'arabam var'). 'He un coche' dil bilgisi açısından yanlıştır. haber'in 'vardır/yoktur' anlamındaki tek kullanımı hay biçimidir (hay tres libros = 'üç kitap var').

**3. ir a + INF: a'yı ikiletme. Örüntü ir + a + mastar** şeklindedir. Mastar a ile başlıyorsa ya da ir'in kendisiyse ikinci bir a eklenmez: 'voy a ir al cine' (doğru), 'voy a a ir' değil (yanlış); 'voy a ayudarte' (doğru).

4. Çevresel fiiller fazladan edat gerektirmez. querer, poder, deber, saber doğrudan mastara bağlanır: 'quiero a comer' ya da 'puedo de hablar' yazılmaz. Yalnızca ir a kullanır, tener que kullanır (tengo que estudiar = 'çalışmam lazım'), acabar ise de kullanır (acabo de llegar = 'yeni geldim').

**5. Kök değişimi nosotros ve vosotros'u etkilemez. querer (e > ie), poder (o > ue), pedir (e > i)** gibi fiillerde çoğul birinci ve ikinci kişi özgün köküu korur: queremos / podemos / pedimos, quieremos değil.

**6. haber ile kullanılan ortaç -o'da kalır.** 'He comido' (doğru), özne dişil olsa bile 'he comida' değil. Uyum yalnızca ortaç sıfat olarak (ser/estar'dan sonra ya da ad nitelediğinde) kullanıldığında gerçekleşir.

7. Süregelen yapı her zaman gerekmez. İspanyolca, eylem gerçekten tam şu an sürdüğü vurgulanmadıkça geniş/şimdiki zaman olan como'yu tercih eder. Planlı gelecek olaylar için estar + ulaç kullanılmaz: 'Mañana vuelo a Roma' (doğru), 'Mañana estoy volando...' değil.

  • Tengo dos hermanos. — have-1sg.TENER iki kardeş: sahiplik, 'he' = haber değil
    İki kardeşim var.
  • Hay mucha gente. — var çok insan: kişisiz haber
    Çok insan var.
  • Voy a ir al supermercado. — gitmek-1sg -e gitmek-INF -e belirli market: tek 'a'
    Markete gideceğim.
  • Quiero comer pizza. — istemek-1sg yemek-INF pizza: querer'den sonra edat yok
    Pizza yemek istiyorum.
  • Queremos viajar a México. — istemek-1pl seyahat-INF -e Meksika: nosotros'ta kök değişmez
    Meksika'ya gitmek istiyoruz.
  • Ustedes hablan muy rápido. — siz-pl konuşmak-3pl çok hızlı: LatAm 'hepiniz', vosotros yok
    Hepiniz çok hızlı konuşuyorsunuz.

Ser ile estar

İki fiil de 'olmak' anlamına gelir, ama yerleri değişmez. Ser; özsel kimliği, kalıcı özellikleri, kökeni, mesleği, milliyeti, yapıldığı maddeyi, sahipliği ve saat/tarihi anlatır: 'Soy médico', 'Es de España', 'Son las tres'. Estar; yeri, geçici durumları, duyguları, koşulları ve süregelen eylemleri (ulaçla birlikte) anlatır: 'Estoy cansado', 'Está en casa', 'Estamos comiendo'. Bazı sıfatlar, hangi fiille kullanıldığına göre anlam değiştirir: 'ser aburrido' = sıkıcı olmak, 'estar aburrido' = sıkılmış olmak; 'ser listo' = zeki olmak, 'estar listo' = hazır olmak. Karşıtlık özden (ser) ile durum veya konumdan (estar) gelir.

  • Soy alto. — olmak-SER uzun: kalıcı özellik
    Uzunum.
  • Estoy cansado. — olmak-ESTAR yorgun: geçici durum
    Yorgunum.
  • Madrid está en España. — Madrid olmak-ESTAR -de İspanya: yer
    Madrid İspanya'dadır.

Olumsuzluk

Basit olumsuzluk, 'no' sözcüğünü doğrudan çekimli fiilin önüne koyar: 'No hablo francés' = 'Fransızca konuşmuyorum'. Nesne zamirleri 'no' ile fiil arasında kalır: 'No lo veo'. İngilizcenin tersine İspanyolca ikili (hatta üçlü) olumsuzlama kullanır: nunca, nadie, nada, ningún, tampoco gibi bir olumsuz sözcük fiilden sonra gelirse, fiilin önünde 'no' bulunmak zorundadır. Olumsuz sözcük fiilden önce gelirse 'no' düşer: 'Nunca como carne', 'Nadie sabe'. Bu yığılma vurgu için değil, dilbilgisi gereği zorunludur. 'Ni... ni...' 'ne... ne...' anlamındadır.

  • No tengo dinero. — değil sahip olmak-1sg para
    Param yok.
  • No veo a nadie. — değil görmek-1sg -i kimse: ikili olumsuzlama
    Kimseyi görmüyorum.
  • Nunca bebo café. — hiç içmek-1sg kahve: 'no' düşer
    Asla kahve içmem.

Sorular

Evet/hayır soruları çoğunlukla yalnızca yükselen tonlamayla, bir bildirme cümlesiyle aynı sözcük diziliminde kurulur: '¿Hablas español?'. Devrik diziliş (fiil-özne) de yaygındır, özellikle yazı dilinde: '¿Habla María español?'. Yazılı İspanyolca cümlenin başında ters bir soru işareti '¿', sonunda da normal '?' kullanır. Bilgi (wh-) soruları bir soru sözcüğüyle başlar; bu sözcüklerin hepsi yazılı vurgu (tilde) taşır: qué (ne), quién/quiénes (kim), dónde (nerede), cuándo (ne zaman), cómo (nasıl), por qué (neden), cuánto/-a/-os/-as (ne kadar/kaç tane), cuál/cuáles (hangisi). Wh- sorularında özne zamirleri fiilden sonra gelebilir.

  • ¿Hablas inglés? — konuşmak-2sg İngilizce: yalnızca tonlama
    İngilizce konuşur musun?
  • ¿Dónde vive Juan? — nerede yaşar Juan: devrik
    Juan nerede yaşıyor?
  • ¿Cuántos años tienes? — kaç yıl sahip olmak-2sg
    Kaç yaşındasın?

Adların çoğulu

Vurgusuz bir sesliyle biten adlara -s eklenir: libro > libros, casa > casas. Ünsüz veya vurgulu bir sesliyle biten adlara -es eklenir: papel > papeles, rey > reyes, café > cafés (bazıları yalnızca -s kabul eder). -z ile biten adlarda z, c'ye dönüşür ve -es eklenir: luz > luces, pez > peces. Son hecesi vurgusuz olup -s ile biten adlar çoğulda değişmez: el lunes > los lunes, la crisis > las crisis. Çoğul eki eklemek, vurgu örüntüsünü korumak için yazılı vurguların ayarlanmasını gerektirebilir: examen > exámenes, joven > jóvenes.

  • Un libro / dos libros. — bir kitap / iki kitap
    Bir kitap / iki kitap.
  • La luz / las luces. — belirli ışık / belirli ışıklar: z>c
    Işık / ışıklar.
  • El examen / los exámenes. — vurguyu korumak için tilde kayar
    Sınav / sınavlar.

Dönüşlü fiiller

Dönüşlü fiiller, özneye geri gönderme yapan bir zamir (me, te, se, nos, os, se) alır. Mastar biçimi -se ile biter: llamarse, levantarse, lavarse. Birçoğu günlük rutinleri ve durum değişikliklerini anlatır: 'Me levanto a las siete' = 'Saat yedide kalkıyorum'. Bazıları biçim olarak doğası gereği dönüşlüdür (quejarse, atreverse). 'Gustar' türü fiiller tam olarak dönüşlü değildir ama benzer bir nesne zamiri örüntüsü kullanır: hoşa giden şey dilbilgisel özne, kişi ise yönelmeli (dolaylı) nesnedir ('Me gusta el café' kelimesi kelimesine = 'Kahve bana hoş gelir'). Dönüşlü zamir çekimli fiilin önünde durur ya da mastara/ulaca bitişik yazılır.

  • Me llamo Ana. — REFL-1sg çağırmak Ana: 'kendime Ana derim'
    Adım Ana.
  • Nos levantamos temprano. — REFL-1pl kalkmak erken
    Erken kalkarız.
  • Me gusta la música. — bana hoş gelir belirli müzik
    Müziği severim.

Kişi olan nesnelerden önce 'a' (kişi a'sı)

Bir fiilin belirtili nesnesi belirli bir kişi (ya da evcil hayvanlar dâhil kişileştirilmiş bir varlık) olduğunda, İspanyolca bu nesnenin önüne 'a' edatını yerleştirir. Bu 'kişi a'sı'nın Türkçede karşılığı yoktur ve çevrilmez. Karşılaştırın: 'Veo la casa' (Evi görüyorum) ile 'Veo a María' (María'yı görüyorum). Belirli kişiler, adlandırılmış evcil hayvanlar, kişileştirilmiş varlıklar veya gruplarla birlikte kullanılır; 'tener' fiilinden sonra belirsiz veya genel kişilerle genellikle kullanılmaz ('Tengo dos hermanos'). Kişilere gönderme yapan soru sözcükleri de bu edatı alır: '¿A quién buscas?'. 'el' ile birleştiğinde 'a', 'al' biçiminde kaynaşır.

  • Veo a María. — görmek-1sg PERS María: belirli kişi
    María'yı görüyorum.
  • Busco al profesor. — aramak-1sg PERS+belirli öğretmen: a + el = al
    Öğretmeni arıyorum.
  • ¿A quién llamas? — PERS kimi aramak-2sg
    Kimi arıyorsun?