Aşağıdaki her örneğin üç bölümü vardır: özgün metin, her sözcüğün nasıl çalıştığını birebir gösteren bir gloss (sözcük sözcük çözümleme) ve doğal bir çeviri. Gloss'lar kısa kalsın diye birkaç kısaltma etiketi kullanır. Bunları ezberleme derdine düşme — burası istediğin zaman geri dönebileceğin bir başvuru kaynağı. Kişi ve sayı · 1sg / 2sg / 3sg — birinci / ikinci / üçüncü tekil kişi (ben, sen, o) · 1pl / 2pl / 3pl — birinci / ikinci / üçüncü çoğul kişi (biz, siz, onlar) Cinsiyet ve durum (hâl) · m / f / n — eril / dişil / nötr · sg / pl — tekil / çoğul · m.sg — birleşik: eril tekil (benzer şekilde f.pl, n.sg, vb.) · NOM / ACC / GEN / DAT / INS / LOC — dilbilgisel durumlar (yalın/belirtme/tamlayan/yönelme/araç/bulunma) — sözcüğün cümlede üstlendiği rol Zaman ve görünüş · PRES — şimdiki/geniş zaman · PRET — belirli geçmiş zaman (bitmiş bir geçmiş olay) · IMPF — sürekli/alışkanlık bildiren geçmiş zaman (sürmekte olan veya alışılmış bir geçmiş durum) · FUT — gelecek zaman · PERF — bitmiş zaman (şu ana etkisi süren tamamlanmış eylem) · PROG — sürerlik (devam eden eylem, ör. yemek yiyorum) · COND — koşul kipi (…ardı/…ecekti) Kip · IND — bildirme kipi (sıradan bir ifade) · SUBJ — istek kipi / dilek-şart kipi (belirsizlik, dilek, kuşku) · IMP — emir kipi (buyruk) · INF — mastar (sözlük biçimi: gitmek, yemek) Diğer · REFL — dönüşlü (eylemin özneye dönmesi: kendim, kendin) · PERS — kişi a'sı (yalnızca İspanyolca — insan olan nesneyi işaretler) · HON — saygı biçimi (Japonca/Korecede yaygın, çok kibar biçim) · TOP / SUB / OBJ — konu / özne / nesne belirleyicileri (Japonca, Korece) · CL — sınıflandırıcı (Çince, Japonca, Korece — ad saymak için kullanılan sözcük) · NEG — olumsuzluk
İspanyolcanın temel sözcük dizilişi, İngilizcedeki gibi Özne-Yüklem-Nesne (SVO) biçimindedir. Bununla birlikte İspanyolca bir pro-drop dilidir: özne zamiri çoğunlukla düşürülür, çünkü fiilin çekim eki eylemi kimin yaptığını zaten söyler. Zamirin kullanılması vurgu ya da karşıtlık katar. Sözcük dizilişi İngilizceye göre daha esnektir: özellikle geçişsiz fiillerde veya sorularda özne, vurgu için fiilden sonraya geçebilir. Zarflar ve edat öbekleri de daha serbestçe yer değiştirebilir. Buna karşılık nesne zamirleri katı yerleşim kurallarına uyar (genellikle çekimli fiilin önünde gelir).
İspanyolca artikeller adla cinsiyet (eril/dişil) ve sayı (tekil/çoğul) bakımından uyum gösterir. Belirli artikeller ('-i, -in' karşılığı): el (m.sg), la (f.sg), los (m.pl), las (f.pl). Belirsiz artikeller ('bir/bazı' karşılığı): un (m.sg), una (f.sg), unos (m.pl), unas (f.pl). İspanyolca belirli artikeli İngilizceden daha sık kullanır: soyut adlarda, genellemelerde, çoğu fiilden sonra dil adlarında, vücut bölümlerinde ve bir kişiden söz ederken (ona seslenirken değil) unvanların önünde. Nötr 'lo' sıfatlarla birleşip soyut adlar oluşturur (lo bueno = 'iyi olan şey').
Özne: yo, tú/usted, él/ella, nosotros/-as, vosotros/-as (İspanya) ya da ustedes (Latin Amerika), ellos/-as. Belirtili (dolaysız) nesne: me, te, lo/la, nos, os, los/las. Yönelmeli (dolaylı) nesne: me, te, le, nos, os, les. Dönüşlü: me, te, se, nos, os, se. Nesne zamirleri çekimli fiilin önüne gelir; ancak mastara, ulaca (gerundio) ve olumlu emirlere bitişik yazılır. Hem belirtili hem yönelmeli birlikte göründüğünde dolaylı önce gelir; 'le/les', lo/la/los/las'tan önce 'se' biçimine dönüşür. İyelik zamirleri: mi(s), tu(s), su(s), nuestro/-a(s), vuestro/-a(s), su(s); sahibe değil, sahip olunan şeye uyum gösterirler.
Her ad ya eril ya da dişildir. -o ile bitenlerin çoğu eril, -a ile bitenlerin çoğu dişildir, ancak istisnalar vardır (la mano, el día, el problema). -ción, -sión, -dad, -tad ile bitenler genellikle dişil; -ma (Yunanca kökenli) ve -or ile bitenler genellikle erildir. Sıfatlar, niteledikleri adla cinsiyet ve sayı bakımından uyumlu olmalıdır. -o ile biten sıfatların dört biçimi vardır (-o, -a, -os, -as); -e ile ya da bir ünsüzle bitenlerin genellikle iki biçimi vardır (tekil/çoğul). Sıfatlar normalde addan sonra gelir, ama bazı yaygın sıfatlar (bueno, malo, grande) çoğunlukla addan önce gelir ve bazen kısalır.
İspanyolca fiiller mastar ekine göre üç gruba ayrılır: -ar (hablar), -er (comer), -ir (vivir). Her zaman için altı kişi/sayı eki vardır: yo, tú, él/ella/usted, nosotros, vosotros, ellos/ustedes. Düzenli fiillerde mastar eki düşürülür ve o zamana özgü ekler eklenir. Ezberlenmesi gereken başlıca düzensiz fiiller: ser (olmak — kimlik), estar (olmak — durum/yer), tener (sahip olmak), ir (gitmek), haber (bileşik zamanlar için 'sahip olmak' yardımcı fiili; 'hay' biçiminde kişisiz 'var/vardır'). Birçok fiil vurgulu hecelerde kök değiştirir (e>ie, o>ue, e>i) ve birçoğunun yo biçimi düzensizdir.
Bildirme kipinde şimdiki/geniş zaman; şu anki eylemleri, alışkanlıkları, genel doğruları ve yakın gelecek planlarını kapsar. Düzenli ekler: -ar fiilleri -o, -as, -a, -amos, -áis, -an alır; -er fiilleri -o, -es, -e, -emos, -éis, -en alır; -ir fiilleri -o, -es, -e, -imos, -ís, -en alır. İspanyolcada varsayılan olarak ayrı bir sürerlik yardımcı fiili yoktur: 'hablo' hem 'konuşurum' hem 'konuşuyorum' anlamına gelir; ancak 'estar + ulaç' yapısı (estoy hablando) süregelen eylemi vurgular. Kök değiştiren fiiller nosotros/vosotros dışındaki bütün biçimlerde değişir.
İspanyolcada görünüş bakımından önemli bir ayrımı olan iki yalın geçmiş zaman vardır. Belirli geçmiş zaman (pretérito indefinido) tamamlanmış, sınırları belli olaylar içindir: 'yedim', 'vardı'. Sürekli/alışkanlık geçmiş zamanı (imperfecto) bitiş noktası belirsiz, süregelen, alışılmış veya betimleyici geçmiş durumlar içindir: 'yerdim', 'geliyordu', 'yağmur yağıyordu'. Imperfecto arka planı, yaşı, saati, havayı ve süregelen durumları anlatır; belirli geçmiş ise belirli tamamlanmış olaylarla anlatıyı ileri taşır. İkisi aynı cümlede de yer alabilir: imperfecto sahneyi kurar, belirli geçmiş olup biteni getirir. Imperfecto ekleri son derece düzenlidir; belirli geçmişin ise birçok düzensiz biçimi vardır.
İspanyolcada gelecekten söz etmenin iki yolu vardır. Sentetik gelecek, mastarın tamamına doğrudan ekler ekler (-é, -ás, -á, -emos, -éis, -án): hablaré, comerás, vivirá. Az sayıda fiil düzensiz kök kullanır (tendré, haré, diré, pondré, saldré, vendré, podré, sabré, querré). Çevresel (perifrastik) gelecek ise 'ir a + mastar' yapısını kullanır (voy a hablar = 'konuşacağım') ve yakın gelecek planları için konuşma dilinde çok daha yaygındır. Sentetik gelecek, şimdiye dair olasılık ya da tahmin bildirmek için de kullanılabilir ('¿Dónde estará?' = 'Acaba nerede?').
İki fiil de 'olmak' anlamına gelir, ama yerleri değişmez. Ser; özsel kimliği, kalıcı özellikleri, kökeni, mesleği, milliyeti, yapıldığı maddeyi, sahipliği ve saat/tarihi anlatır: 'Soy médico', 'Es de España', 'Son las tres'. Estar; yeri, geçici durumları, duyguları, koşulları ve süregelen eylemleri (ulaçla birlikte) anlatır: 'Estoy cansado', 'Está en casa', 'Estamos comiendo'. Bazı sıfatlar, hangi fiille kullanıldığına göre anlam değiştirir: 'ser aburrido' = sıkıcı olmak, 'estar aburrido' = sıkılmış olmak; 'ser listo' = zeki olmak, 'estar listo' = hazır olmak. Karşıtlık özden (ser) ile durum veya konumdan (estar) gelir.
Basit olumsuzluk, 'no' sözcüğünü doğrudan çekimli fiilin önüne koyar: 'No hablo francés' = 'Fransızca konuşmuyorum'. Nesne zamirleri 'no' ile fiil arasında kalır: 'No lo veo'. İngilizcenin tersine İspanyolca ikili (hatta üçlü) olumsuzlama kullanır: nunca, nadie, nada, ningún, tampoco gibi bir olumsuz sözcük fiilden sonra gelirse, fiilin önünde 'no' bulunmak zorundadır. Olumsuz sözcük fiilden önce gelirse 'no' düşer: 'Nunca como carne', 'Nadie sabe'. Bu yığılma vurgu için değil, dilbilgisi gereği zorunludur. 'Ni... ni...' 'ne... ne...' anlamındadır.
Evet/hayır soruları çoğunlukla yalnızca yükselen tonlamayla, bir bildirme cümlesiyle aynı sözcük diziliminde kurulur: '¿Hablas español?'. Devrik diziliş (fiil-özne) de yaygındır, özellikle yazı dilinde: '¿Habla María español?'. Yazılı İspanyolca cümlenin başında ters bir soru işareti '¿', sonunda da normal '?' kullanır. Bilgi (wh-) soruları bir soru sözcüğüyle başlar; bu sözcüklerin hepsi yazılı vurgu (tilde) taşır: qué (ne), quién/quiénes (kim), dónde (nerede), cuándo (ne zaman), cómo (nasıl), por qué (neden), cuánto/-a/-os/-as (ne kadar/kaç tane), cuál/cuáles (hangisi). Wh- sorularında özne zamirleri fiilden sonra gelebilir.
Vurgusuz bir sesliyle biten adlara -s eklenir: libro > libros, casa > casas. Ünsüz veya vurgulu bir sesliyle biten adlara -es eklenir: papel > papeles, rey > reyes, café > cafés (bazıları yalnızca -s kabul eder). -z ile biten adlarda z, c'ye dönüşür ve -es eklenir: luz > luces, pez > peces. Son hecesi vurgusuz olup -s ile biten adlar çoğulda değişmez: el lunes > los lunes, la crisis > las crisis. Çoğul eki eklemek, vurgu örüntüsünü korumak için yazılı vurguların ayarlanmasını gerektirebilir: examen > exámenes, joven > jóvenes.
Dönüşlü fiiller, özneye geri gönderme yapan bir zamir (me, te, se, nos, os, se) alır. Mastar biçimi -se ile biter: llamarse, levantarse, lavarse. Birçoğu günlük rutinleri ve durum değişikliklerini anlatır: 'Me levanto a las siete' = 'Saat yedide kalkıyorum'. Bazıları biçim olarak doğası gereği dönüşlüdür (quejarse, atreverse). 'Gustar' türü fiiller tam olarak dönüşlü değildir ama benzer bir nesne zamiri örüntüsü kullanır: hoşa giden şey dilbilgisel özne, kişi ise yönelmeli (dolaylı) nesnedir ('Me gusta el café' kelimesi kelimesine = 'Kahve bana hoş gelir'). Dönüşlü zamir çekimli fiilin önünde durur ya da mastara/ulaca bitişik yazılır.
Bir fiilin belirtili nesnesi belirli bir kişi (ya da evcil hayvanlar dâhil kişileştirilmiş bir varlık) olduğunda, İspanyolca bu nesnenin önüne 'a' edatını yerleştirir. Bu 'kişi a'sı'nın İngilizcede karşılığı yoktur ve çevrilmez. Karşılaştırın: 'Veo la casa' (Evi görüyorum) ile 'Veo a María' (María'yı görüyorum). Belirli kişiler, adlandırılmış evcil hayvanlar, kişileştirilmiş varlıklar veya gruplarla birlikte kullanılır; 'tener' fiilinden sonra belirsiz veya genel kişilerle genellikle kullanılmaz ('Tengo dos hermanos'). Kişilere gönderme yapan soru sözcükleri de bu edatı alır: '¿A quién buscas?'. 'el' ile birleştiğinde 'a', 'al' biçiminde kaynaşır.