Hindi Essentiële grammatica

Afkortingen in deze gids

Elk voorbeeld hieronder heeft drie onderdelen: de originele tekst, een letterlijke glosse die beschrijft hoe elk woord werkt, en een natuurlijke vertaling. De glossen gebruiken een aantal steno-etiketten zodat ze kort blijven. Maak je geen zorgen over het onthouden ervan — dit is een naslagwerk waar je altijd op terug kunt vallen.

Persoon en getal · 1sg / 2sg / 3sg — eerste / tweede / derde persoon enkelvoud (ik, jij, hij/zij/het) · 1pl / 2pl / 3pl — eerste / tweede / derde persoon meervoud (wij, jullie, zij)

Geslacht · M / F — mannelijk / vrouwelijk · sg / pl — enkelvoud / meervoud · M.sg — gecombineerd: mannelijk enkelvoud (en vergelijkbaar F.pl, enz.)

Naamval en postposities · DIR — directe naamval (onderwerp van intransitief/gewoonteswerkwoord, standaard citatievorm) · OBL — oblique naamval (zelfstandig-naamwoordvorm vóór elke postpositie) · ERG — ergatief-markeerder ne (markeert het agens van een perfectief transitief werkwoord) · DAT/ACC — datief/accusatief postpositie ko (markeert ontvangers en sommige bepaalde objecten) · GEN — genitief postpositie kā/ke/kī (bezit, 'van') · INS/ABL — instrumentaal/ablatief postpositie se ('van', 'door', 'met') · LOC — locatieve postposities meṁ ('in/bij') en par ('op/bij')

Tijd en aspect · HAB — habitueel (heden of verleden: 'leest elke dag', 'las vroeger') · PROG — progressief (handeling in uitvoering: 'is aan het lezen') · PERF — perfectief (voltooide handeling) · FUT — toekomst · INF — infinitief / verbaal zelfstandig naamwoord (de -nā-vorm: paṛhnā 'lezen')

Beleefdheidsgraden · INT — intieme aanspreekvorm tū (heel informeel, nauwe familie of dieren) · FAM — vertrouwde aanspreekvorm tum (vrienden, jongere mensen) · HON — eervolle aanspreekvorm āp (vreemden, ouderen, formele contexten)

Overige · NEG — negatie · SOV — onderwerp–object–werkwoord-woordvolgorde · AUX — hulpwerkwoord · AGR — congruentie (werkwoord stemt overeen met onderwerp of object in geslacht/getal) · M.F. — label dat aangeeft welke geslachtsvorm in een voorbeeld wordt gebruikt

Devanagari-schrift

Hindi wordt geschreven in het Devanagari-schrift, een abugida — een systeem waarbij elk basissymbool een medeklinker vertegenwoordigt met een inherente korte klinker a (de sjwa). Om een andere klinker na de medeklinker te schrijven, voeg je een diakritisch teken toe dat een matra heet; om helemaal geen klinker te schrijven (een kale medeklinker), voeg je een klein teken toe dat halant (्) heet. Elke lettergreep hangt aan een horizontale balk bovenaan het woord die mātrā-shar wordt genoemd.

De inherente klinker. Het medeklinkersymbool क op zichzelf wordt gelezen als ka (niet alleen k). Wanneer een klinker-matra wordt toegevoegd — bijvoorbeeld ि (i) — wordt het ki. Wanneer een halant ् wordt toegevoegd, wordt het de kale k.

Klinkerletters vs. matras. Klinkers hebben twee vormen: een zelfstandige letter die aan het begin van een lettergreep wordt gebruikt (अ, आ, इ …) en een matra-vorm die aan een voorafgaande medeklinker wordt gehecht (ा, ि, ी …). De zelfstandige klinker अ (a) heeft geen matra — de afwezigheid van een matra betekent dat de inherente a aanwezig is.

Samengestelde medeklinkers. Wanneer twee medeklinkers voorkomen zonder klinker ertussen, vormen ze een conjunct (संयुक्त अक्षर). Veelvoorkomende conjuncten zijn क्त (kta), स्त (sta), ट्ट (ṭṭa). Leerders moeten de vormen van de meest voorkomende conjuncten herkennen.

Nuqta-punt. Hindi leent klanken uit het Perzisch en Engels die niet in het inheemse Sanskriet-repertoire voorkomen. Een klein puntje onder een medeklinker, de nuqta (़), markeert deze geleende klanken: क़ (q), ख़ (x/kh), ग़ (ġ), ज़ (z), फ़ (f). In informeel schrift wordt de nuqta vaak weggelaten, maar in formele en literaire teksten maakt het onderscheid — zo onderscheidt het बाज़ार (bāzār, markt) van de ongewijzigde letter.

• क → का, कि, की, कु, कू, के, कै, को, कौ — ka + matras: kā, ki, kī, ku, kū, ke, kai, ko, kau
  de medeklinker ka met negen verschillende klinker-matras eraan
• क् (halant) = bare k, no vowel — k (medeklinker alleen)
  halant onderdrukt de inherente 'a'
• ज़ vs ज — z (met nuqta) vs j (zonder)
  nuqta-punt verandert j in z voor geleende woorden zoals ज़रूरी (zarūrī, noodzakelijk)

Devanagari-referentietabel

De onderstaande tabellen geven de Devanagari-klinkers en -medeklinkers weer met hun IAST-romanisering (de wetenschappelijke standaard die in deze gids wordt gebruikt), een benaderde uitspraak en een voorbeeldwoord. IAST gebruikt diakritische tekens: een macron voor lange klinkers (ā = lange a), onderpunten voor retroflexe klanken (ṭ, ḍ, ṇ, ṣ), en ṁ/ṃ voor nasalisering.

Klinkers (zelfstandige letter | IAST | benaderde klank)

Medeklinkers (letter | IAST | uitspraakaanwijzing)

Geleende medeklinkers (met nuqta)

• नमस्ते — na-ma-ste [nəməste]
  hallo / groeten (letterlijk 'ik buig voor u')
• किताब — ki-tā-b [kitāb]
  boek (ि-matra op क geeft ki; ā-matra op त geeft tā)
• ज़रूरी — za-rū-rī [zarūrī]
  noodzakelijk (nuqta op ज geeft z, geleend uit het Arabisch/Urdu)

Woordvolgorde (SOV)

Hindi is een Onderwerp–Object–Werkwoord (SOV) taal: het werkwoord staat aan het einde van de zin. Dit is het meest fundamentele structurele verschil met het Nederlands en het Engels. Bijwoorden en bijwoordelijke bepalingen staan doorgaans ook vóór het werkwoord, zodat een typische Hindi-zin er als volgt uitziet: Tijd + Onderwerp + Object + Werkwoord. Omdat de woordvolgorde minder flexibel is dan in het Russisch of Latijn (ze draagt wel enige informatie over nadruk), kun je op A0–B1-niveau het beste vasthouden aan SOV.

Belangrijkste regels: · Het hoofdwerkwoord staat altijd als laatste (of bijna als laatste, alleen vóór het hulpwerkwoord). · Postposities volgen hun zelfstandig naamwoord (het zijn post-posities, geen preposities). · Bijvoeglijke naamwoorden gaan vóór het zelfstandig naamwoord, net als in het Nederlands. · Betrekkelijke bijzinnen staan vóór het zelfstandig naamwoord dat ze nader bepalen. · Vraagwoorden staan op dezelfde positie als het woord dat ze vervangen (geen inversie).

Geen lidwoorden. Hindi heeft geen woorden voor 'een' of 'de'. Een zelfstandig naamwoord zoals किताब (kitāb) kan 'een boek', 'het boek' of 'boeken' betekenen, afhankelijk van de context. Bepaaldheid wordt uitgedrukt door de aanwijzende voornaamwoorden यह (yah, 'dit/de nabije') en वह (vah, 'dat/de verre'), of simpelweg door de context.

• मैं किताब पढ़ता हूँ। — ik(1sg) boek(DIR) lees(HAB.M.sg) AUX(1sg)
  Ik lees boeken. / Ik lees een boek.
• वह बाज़ार जाती है। — zij(3sg) markt(DIR) gaat(HAB.F.sg) AUX(3sg)
  Zij gaat naar de markt.
• कल हम दिल्ली जाएँगे। — morgen wij(1pl) Delhi(DIR) gaan(FUT.1pl)
  Morgen gaan we naar Delhi.

Geslacht

Elk Hindi-zelfstandig naamwoord is ofwel mannelijk ofwel vrouwelijk. Er is geen onzijdig geslacht. Het geslacht is van invloed op bijvoeglijke-naamwoordsuitgangen, werkwoordscongruentie in het perfectief en andere constructies, en op de vormen van de genitief-postpositie.

Geslacht herkennen aan uitgangen. De betrouwbaarste regel geldt voor bezield zelfstandige naamwoorden en veel onbezield: · De meeste zelfstandige naamwoorden die eindigen op -ā (ा) in de directe enkelvoud zijn mannelijk: लड़का (laṛkā, jongen), कमरा (kamrā, kamer), घोड़ा (ghoṛā, paard). · De meeste zelfstandige naamwoorden die eindigen op -ī (ी) of -i (ि) zijn vrouwelijk: लड़की (laṛkī, meisje), नदी (nadī, rivier), रोटी (roṭī, platbrood). · Zelfstandige naamwoorden die eindigen op een medeklinker kunnen van elk geslacht zijn: काम (kām, werk) is mannelijk; रात (rāt, nacht) is vrouwelijk. Die moet je afzonderlijk leren.

Meervoudsvormen. Mannelijke -ā-zelfstandige naamwoorden veranderen naar -e in het directe meervoud (en in de oblique enkelvoud/meervoud): लड़का → लड़के (laṛke, jongens). Vrouwelijke -ī-zelfstandige naamwoorden krijgen -yāṁ in het directe meervoud: लड़की → लड़कियाँ (laṛkiyāṁ, meisjes). Vrouwelijke medeklinker-sluitende zelfstandige naamwoorden krijgen -eṁ: रात → रातें (rāteṁ, nachten).

Bijvoeglijke-naamwoordscongruentie. Bijvoeglijke naamwoorden die eindigen op -ā stemmen overeen met hun zelfstandig naamwoord: अच्छा लड़का (acchā laṛkā, goede jongen, M.sg), अच्छी लड़की (acchī laṛkī, goed meisje, F.sg), अच्छे लड़के (acche laṛke, goede jongens, M.pl). Bijvoeglijke naamwoorden die eindigen op een medeklinker (zoals सुंदर, sundar, mooi) veranderen niet.

• बड़ा कमरा / बड़ी रसोई — groot(M.sg) kamer(M) / groot(F.sg) keuken(F)
  een grote kamer / een grote keuken
• लड़का → लड़के (pl), लड़की → लड़कियाँ (pl) — jongen → jongens (M), meisje → meisjes (F)
  mannelijk -ā → -e in meervoud; vrouwelijk -ī → -iyāṁ in meervoud
• अच्छा खाना / अच्छी चाय — goed(M.sg) eten(M) / goed(F.sg) thee(F)
  goed eten / goede thee

Postposities

Waar het Nederlands preposities vóór zelfstandige naamwoorden gebruikt (in, op, naar, van), gebruikt Hindi postposities die het zelfstandige naamwoord volgen. Vóór elke postpositie moet het zelfstandige naamwoord de oblique vorm aannemen (zie de sectie over de oblique naamval). De belangrijkste postposities zijn:

Genitief-congruentie. De genitief का/के/की is bijzonder: hij stemt overeen met het BEZETEN zelfstandige naamwoord (niet de bezitter). Gebruik kā voor een mannelijk enkelvoud bezeten zelfstandig naamwoord, ke voor mannelijk meervoud of oblique, kī voor vrouwelijk.

ko als accusatief. Wanneer het directe object bepaald of bezield is, krijgt het ko. Onbepaalde onbezield objecten hebben doorgaans geen postpositie.

• राम का घर / राम की बहन — Ram GEN(M.sg) huis(M) / Ram GEN(F.sg) zus(F)
  Rams huis / Rams zus
• मैं दिल्ली से आया हूँ। — ik(1sg) Delhi INS/ABL kom(PERF.M.sg) AUX(1sg)
  Ik ben uit Delhi gekomen.
• मेज़ पर किताब है। — tafel(OBL) LOC(par) boek(DIR) zijn(3sg.PRES)
  Het boek ligt op tafel.
• मुझे पानी चाहिए। — mij(DAT/ko-vorm) water(DIR) nodig hebben/willen
  Ik wil/heb water nodig.

Oblique naamval

Hindi-zelfstandige naamwoorden hebben twee hoofdvormen: de directe (gebruikt voor onderwerpen en kale objecten) en de oblique (gebruikt vóór elke postpositie). Vóór een postpositie staat het zelfstandige naamwoord altijd in de oblique vorm — de postpositie kan niet aan de directe vorm worden gehecht.

Oblique vormen: · Mannelijke enkelvoud -ā-zelfstandige naamwoorden: direct लड़का (laṛkā) → oblique लड़के (laṛke). Let op: dit is identiek aan het directe meervoud, maar de context maakt het onderscheid duidelijk. · Mannelijk meervoud: direct लड़के (laṛke) → oblique लड़कों (laṛkoṁ) met een nasale uitgang. · Vrouwelijke enkelvoud -ī-zelfstandige naamwoorden: de directe en oblique enkelvoud zijn identiek: लड़की (laṛkī). · Vrouwelijk meervoud: direct लड़कियाँ (laṛkiyāṁ) → oblique लड़कियों (laṛkiyoṁ). · Zelfstandige naamwoorden die eindigen op een medeklinker veranderen over het algemeen niet in de oblique enkelvoud, maar krijgen -oṁ in de oblique meervoud.

Oblique vormen van voornaamwoorden. Persoonlijke voornaamwoorden hebben ook oblique vormen: मैं (ik) → मुझ (vóór ko → मुझे), हम (wij) → हम, तुम (jij FAM) → तुम, आप (u HON) → आप, वह (hij/zij/het) → उस, यह (dit) → इस, वे (zij) → उन, ये (deze) → इन.

• लड़के को किताब दो। — jongen(OBL.M.sg) DAT boek(DIR) geef(IMP)
  Geef het boek aan de jongen.
• घर में कोई नहीं है। — huis(OBL) LOC(meṁ) iemand NEG zijn(3sg)
  Er is niemand thuis.
• उस लड़की की किताब — dat(OBL.F.sg) meisje(OBL.F.sg) GEN(F) boek(DIR.F)
  het boek van dat meisje

Ergatieve constructie (ne)

Dit is het meest kenmerkende — en voor leerders van Europese talen vaak meest uitdagende — aspect van Hindi. In perfectief transitieve zinnen (voltooide handelingen met een object) krijgt het agens (de uitvoerder) de postpositie ne (ने) en stemt het werkwoord overeen met het object in geslacht en getal, NIET met het onderwerp.

Wanneer ne te gebruiken: · Het werkwoord is perfectief (voltooide handeling). · Het werkwoord is transitief (het heeft een direct object of impliceert er een). · Het onderwerp-achtige agens krijgt dan ne en staat grammaticaal gezien in de oblique naamval.

Werkwoordscongruentie bij ne-constructies. Als het directe object geen postpositie heeft (kaal direct object), stemt het werkwoord met dat object overeen. Als het object ko of een andere postpositie heeft, valt het werkwoord terug op mannelijk enkelvoud (een soort standaardcongruentie wanneer er geen beschikbaar doel is).

De ne-markeerder zelf is onveranderlijk — hij verandert nooit van vorm. Het agens-zelfstandige naamwoord vóór ne staat in de oblique naamval.

• राम ने किताब पढ़ी। — Ram ERG boek(DIR.F.sg) las(PERF.F.sg)
  Ram las het boek. (werkwoord stemt overeen met किताब, F.sg)
• मैंने खाना खाया। — ik(ERG) eten(DIR.M.sg) at(PERF.M.sg)
  Ik at het eten. (werkwoord stemt overeen met खाना, M.sg)
• उसने मुझे देखा। — zij/hij(OBL+ERG) mij(DAT/ko) zag(PERF.M.sg-standaard)
  Zij/hij zag mij. (object heeft ko, dus werkwoord valt terug op M.sg)
• बच्चों ने गाने गाए। — kinderen(OBL.pl+ERG) liedjes(DIR.M.pl) zongen(PERF.M.pl)
  De kinderen zongen liedjes. (werkwoord stemt overeen met गाने, M.pl)

Persoonlijke voornaamwoorden en het T-V-systeem

Hindi heeft een rijk systeem van persoonlijke aanspreekvorm dat sociale afstand uitdrukt. Er zijn drie vormen van 'jij/u', die drie niveaus van intimiteit en formaliteit weerspiegelen:

· तू (tū) — intiem / INT: gebruikt met zeer naaste familieleden, kleine kinderen of dieren. In gesprekken tussen volwassenen kan het onbeleefd of al te vertrouwelijk klinken tenzij de relatie heel nauw is. Veelgebruikt in poëzie en devotionele toespraak tot God. · तुम (tum) — vertrouwelijk / FAM: gebruikt met vrienden, jongere familieleden en mensen van gelijke of lagere status. Dit is de meest voorkomende 'jij' in alledaagse gesprekken. · आप (āp) — eerbiedig / HON: meervoud van vorm, maar gebruikt voor elke enkeling die respect verdient — vreemden, ouderen, bazen, leraren. Ook de standaard 'veilige' vorm wanneer je iemand niet goed kent. Krijgt altijd meervoudscongruentie met het werkwoord.

Onderwerps-voornaamwoorden (directe naamval):

Opmerking. Hindi heeft geen afzonderlijke hij/zij-voornaamwoorden: यह en वह dienen voor beide, waarbij geslacht alleen zichtbaar wordt via werkwoordscongruentie. De context maakt de verwijzing doorgaans duidelijk.

• तुम कहाँ जा रहे हो? — jij(FAM.2sg) waar gaan(PROG.M.pl) AUX(FAM.2sg)
  Waar ga jij heen? (tegen een vriend)
• आप क्या काम करते हैं? — u(HON) wat werk(DIR) doet(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)
  Wat voor werk doet u? (beleefd, tegen een vreemde of oudere)
• वह मेरी दोस्त है। — zij(3sg.ver) mijn(F.sg) vriendin(F) zijn(3sg.PRES)
  Zij is mijn vriendin.

Overzicht werkwoorden

Hindi-werkwoorden worden opgebouwd uit een stam plus tijd/aspect-uitgangen. De woordenboeksvorm — de infinitief — eindigt op -nā: जाना (jānā, gaan), खाना (khānā, eten), पढ़ना (paṛhnā, lezen). Verwijder -nā om de stam te krijgen: जा-, खा-, पढ़-.

Belangrijkste tijd-aspect-combinaties:

Werkwoordscongruentie. Hindi-werkwoorden stemmen overeen met hun onderwerp in geslacht en getal — behalve bij ne-constructies (zie ergative-ne), waarbij ze met het object overeenstemmen.

Het hulpwerkwoord होना (zijn) wordt vervoegd en toegevoegd om de meeste tijden te vormen. De tegenwoordige-tijdvormen zijn: हूँ (1sg), है (3sg), हो (2FAM), हैं (HON/pl).

• वह रोज़ पढ़ता है। — hij(3sg) dagelijks leest(HAB.M.sg) AUX(3sg.PRES)
  Hij leest elke dag.
• वह पढ़ रही है। — zij(3sg) leest(PROG.F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Zij is aan het lezen.
• कल वह पढ़ेगी। — morgen zij(3sg) zal lezen(FUT.F.sg)
  Morgen zal zij lezen.

Het werkwoord 'zijn' (होना)

होना (honā) is het hoofdcopulum en existentieel werkwoord. De tegenwoordige-tijdvormen zijn onregelmatig en essentieel om te memoriseren.

Tegenwoordige tijd van होना:

Verleden tijd van होना (stemt overeen met onderwerp in geslacht en getal):

Gebruik. होना drukt uit: (1) identiteit of toestand (वह डॉक्टर है, 'zij is dokter'), (2) bestaan en locatie (वह घर पर है, 'hij is thuis'), en (3) als hulpwerkwoord in samengestelde tijden (पढ़ रहा है, 'is aan het lezen'). In de toekomende tijd: होगा/होगी/होंगे (hogā/hogī/hoṁge).

• मैं छात्र हूँ। — ik(1sg) student(M.sg) zijn(1sg.PRES)
  Ik ben een student.
• वह घर पर नहीं है। — zij/hij(3sg) thuis(OBL) LOC(par) NEG zijn(3sg.PRES)
  Zij/hij is niet thuis.
• बच्चे बहुत खुश थे। — kinderen(M.pl) erg blij(M.pl) zijn(PAST.M.pl)
  De kinderen waren erg blij.

Tegenwoordige tijd habitueel (-tā hai)

De tegenwoordige tijd habitueel is het Hindi-equivalent van de Nederlandse onvoltooid tegenwoordige tijd ('ik lees', 'zij werkt', 'ze eten'). Het beschrijft herhaalde of gewoontehandelingen, algemene waarheden en tijdloze toestanden.

Vorming: werkwoordstam + -tā (M.sg) / -tī (F.sg) / -te (M.pl) + tegenwoordige-tijdvorm van होना.

De stamuitgang stemt overeen met het onderwerp in geslacht en getal. Het hulpwerkwoord होना stemt ook overeen.

पढ़ना (paṛhnā, 'lezen') — tegenwoordige tijd habitueel

Opmerking. आप (HON) krijgt altijd meervoudscongruentie: आप पढ़ते हैं ook voor één persoon.

• मैं हर रोज़ चाय पीती हूँ। — ik(1sg.F) elke dag thee(DIR) drink(HAB.F.sg) AUX(1sg)
  Ik drink elke dag thee. (vrouw aan het woord)
• वह हिंदी बोलता है। — hij(3sg) Hindi(DIR) spreekt(HAB.M.sg) AUX(3sg)
  Hij spreekt Hindi.
• बच्चे स्कूल जाते हैं। — kinderen(M.pl) school(DIR) gaan(HAB.M.pl) AUX(3pl)
  De kinderen gaan naar school.
• क्या आप यहाँ काम करते हैं? — Q u(HON) hier werk(DIR) doet(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Werkt u hier?

Progressief (rahā + honā)

De progressieve vorm drukt een handeling uit die plaatsvindt op het moment van spreken ('is aan het lezen', 'zijn aan het eten') of bezig is rond een referentietijdstip.

Vorming: werkwoordstam + rahā (M.sg) / rahī (F.sg) / rahe (M.pl) + tegenwoordige-tijdvorm van होना.

Het rah-element stemt overeen met het onderwerp in geslacht en getal, net als de habituele markeerder. Het hulpwerkwoord volgt.

जाना (jānā, 'gaan') — tegenwoordige tijd progressief

Verleden progressief. Vervang het होना-hulpwerkwoord door de verleden-tijdvorm: जा रहा था (M.sg), जा रही थी (F.sg), जा रहे थे (M.pl) — 'was/waren aan het gaan'.

• वह खाना बना रही है। — zij(3sg) eten(DIR) maakt(PROG.F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Zij is eten aan het klaarmaken.
• मैं पढ़ रहा था जब वह आई। — ik(1sg.M) las(PROG.M.sg) AUX(PAST.M.sg) toen zij(3sg) aankwam(PERF.F.sg)
  Ik was aan het lezen toen zij aankwam.
• बच्चे खेल रहे हैं। — kinderen(M.pl) spelen(PROG.M.pl) AUX(3pl.PRES)
  De kinderen zijn aan het spelen.

Verleden tijd — perfectief

Het perfectief drukt een voltooide verleden handeling uit. Het is de meest voorkomende verleden tijd in Hindi. Zoals uitgelegd in de ergatieve sectie, verschilt de constructie voor intransitieve en transitieve werkwoorden.

Intransitief perfectief. Het werkwoord stemt overeen met het onderwerp. Vorming: werkwoordstam + -ā (M.sg) / -ī (F.sg) / -e (M.pl) / -īṁ (F.pl). Het hulpwerkwoord होना is optioneel in de enkelvoudige verleden tijd, maar veel gebruikt.

Transitief perfectief (ne-constructie). Het agens krijgt ne; het werkwoord stemt overeen met het directe object (als het kaal is). Zie de sectie ergative-ne voor alle details.

जाना (intransitief) — perfectief

(जाना heeft een onregelmatige stam ग- in het perfectief.)

खाना (transitief) — perfectief met ne

• वह कल घर गई। — zij(3sg) gisteren huis(DIR) ging(PERF.F.sg)
  Zij ging gisteren naar huis.
• मैंने चाय पी। — ik(ERG) thee(DIR.F.sg) dronk(PERF.F.sg)
  Ik dronk thee. (werkwoord stemt overeen met चाय, F.sg)
• उन्होंने हिंदी सीखी। — zij(OBL.pl+ERG) Hindi(DIR.F.sg) leerden(PERF.F.sg)
  Zij leerden Hindi.
• हम सब मिले। — wij(1pl) allemaal ontmoetten(PERF.M.pl)
  We ontmoetten elkaar allemaal.

Toekomende tijd (-gā/-gī/-ge)

De toekomende tijd wordt gevormd door -gā/-gī/-ge/-geṁ rechtstreeks aan een aangepaste stam toe te voegen. De gebruikte stam is dezelfde als de oblique-infinitief-stam (d.w.z. de kale stam voor de meeste werkwoorden; de stam verliest het -nā).

Vorming: werkwoordstam + toekomende-tijduitgang. De uitgang codeert zowel de persoon/het getal van het onderwerp ALS het geslacht:

जाना (jānā, 'gaan') — toekomende tijd

De toekomende tijd heeft geen apart hulpwerkwoord. In tegenstelling tot de habituele en progressieve vormen is de toekomst-uitgang een enkel samengesmolten woord. Het geslacht/getal blijft zichtbaar in de uitgang: -gā (M.sg), -gī (F.sg), -ge of -geṁ (pl/HON).

• मैं कल आऊँगा। — ik(1sg.M) morgen kom(FUT.M.sg)
  Ik kom morgen. (man aan het woord)
• वह परीक्षा पास करेगी। — zij(3sg) examen(DIR) slaagt(FUT.F.sg)
  Zij zal slagen voor het examen.
• हम साथ खाएँगे। — wij(1pl) samen eten(FUT.M.pl)
  We eten samen.

Vervoegingsparadigma's tegenwoordige tijd

De twee voornaamste tegenwoordige-tijdconstructies — habitueel en progressief — volgen dezelfde congruentielogica. De onderstaande tabel toont beide naast elkaar voor het werkwoord पढ़ना (paṛhnā, 'lezen', stam पढ़-), ter illustratie van de congruentie voor alle personen en beide geslachten.

Tegenwoordige tijd habitueel (पढ़ता/पढ़ती/पढ़ते + होना)

Tegenwoordige tijd progressief (पढ़ रहा/रही/रहे + होना)

Kernpatroon. De habituele markeerder -tā/-tī/-te en de progressieve markeerder rahā/rahī/rahe stemmen beide overeen met het geslacht en getal van het onderwerp. Het verschil zit in het aspect: habitueel voor regelmatige/herhaalde handelingen, progressief voor handelingen die op dit moment bezig zijn.

• मैं अखबार पढ़ता हूँ। — ik(1sg.M) krant(DIR.M) lees(HAB.M.sg) AUX(1sg)
  Ik lees de krant. (man, gewoontehandeling)
• मैं अखबार पढ़ रहा हूँ। — ik(1sg.M) krant(DIR.M) lees(PROG.M.sg) AUX(1sg)
  Ik ben de krant aan het lezen. (man, nu)
• वे लोग हिंदी सीखते हैं। — die mensen(M.pl) Hindi(DIR) leren(HAB.M.pl) AUX(3pl)
  Die mensen leren Hindi.
• आप क्या पढ़ रहे हैं? — u(HON) wat leest(PROG.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Wat bent u aan het lezen?

Willen + werkwoord (चाहना en चाहिए)

Hindi kent twee belangrijke uitdrukkingen voor willen.

1. चाहना (cāhnā, 'willen/wensen') — gebruikt als een gewoon werkwoord wanneer het onderwerp actief iets wil doen. Combineer het onderwerp met de oblique infinitief (infinitief waarbij -nā verandert naar -ne vóór een postpositie, maar hier is de gewone INF-vorm gebruikelijk) plus चाहना normaal vervoegd.

Patroon: onderwerp + INF(-nā) + चाहना (vervoegd). Voor 'ik wil gaan': मैं जाना चाहता हूँ (M) / मैं जाना चाहती हूँ (F).

चाहना wordt vervoegd als een gewoon werkwoord; de onderwerpscongruentie is met het hoofdonderwerp.

2. चाहिए (cāhie, 'is nodig / zou moeten') — een onpersoonlijke uitdrukking voor behoefte of milde verplichting. Het wordt NIET vervoegd. De persoon die iets nodig heeft/wil, krijgt ko (datief). Het benodigde ding is het grammaticale onderwerp.

Patroon: persoon + ko + ding/handeling + चाहिए.

Voor 'ik heb water nodig': मुझे पानी चाहिए (mujhe pānī cāhie). Voor 'ik zou moeten gaan': मुझे जाना चाहिए (mujhe jānā cāhie). चाहिए blijft onveranderlijk, ongeacht persoon of getal.

• मैं सोना चाहती हूँ। — ik(1sg.F) slapen(INF) wil(HAB.F.sg) AUX(1sg)
  Ik wil slapen. (vrouw aan het woord)
• वह घर जाना चाहता है। — hij(3sg) naar huis gaan(INF) wil(HAB.M.sg) AUX(3sg)
  Hij wil naar huis gaan.
• मुझे पानी चाहिए। — mij(DAT) water(DIR) nodig(onveranderlijk)
  Ik heb water nodig/wil water.
• तुम्हें आराम करना चाहिए। — jij(FAM.DAT) rusten(INF) zou moeten(onveranderlijk)
  Jij zou moeten rusten.

Kunnen + werkwoord (सकना)

Vermogen en mogelijkheid worden uitgedrukt met het werkwoord सकना (saknā, 'in staat zijn te'). Het is een samengesteld werkwoord dat wordt gebruikt met de kale stam van het hoofdwerkwoord.

Vorming: werkwoordstam + सक + tijdsuitgangen van सकना.

सकना zelf wordt vervoegd met dezelfde habituele/progressieve/toekomende-tijduitgangen als elk ander werkwoord. De volledige vorm stemt overeen met het onderwerp.

Tegenwoordige tijd habitueel (kunnen): · वह जा सकता है — hij kan gaan (M) · वह जा सकती है — zij kan gaan (F) · हम जा सकते हैं — wij kunnen gaan

Verleden perfectief (kon/was in staat te — intransitief): · वह जा सका — hij kon gaan (M.sg) · वह जा सकी — zij kon gaan (F.sg)

Toekomend (zal in staat zijn te): · वह जा सकेगा — hij zal kunnen gaan (M)

Negatie. Plaats नहीं vóór सकना: वह नहीं जा सकता — hij kan niet gaan. Of: वह जा नहीं सकता (beide volgordes zijn natuurlijk).

• मैं हिंदी बोल सकता हूँ। — ik(1sg.M) Hindi(DIR) spreken kan(HAB.M.sg) AUX(1sg)
  Ik kan Hindi spreken.
• क्या तुम कल आ सकते हो? — Q jij(FAM.M) morgen komen kan(HAB.M.pl) AUX(FAM)?
  Kun jij morgen komen?
• वह तेज़ नहीं दौड़ सकती। — zij(3sg) snel NEG rennen kan(HAB.F.sg)
  Zij kan niet snel rennen.

Zou willen + werkwoord (चाहेंगे / चाहेगी)

Hindi drukt 'zou willen' beleefd uit door चाहना in de toekomende tijd te gebruiken. Omdat de toekomende tijd in Hindi al een gevoel van beleefde intentie draagt (zeker met de HON-vorm आप), is dit de natuurlijke en goed ingeburgerde manier om beleefde verzoeken en aanbiedingen te doen.

Patroon: onderwerp + INF + चाहना (toekomend). De toekomende tijd van चाहना: चाहूँगा/चाहूँगी (1sg M/F), चाहोगे/चाहोगी (2FAM M/F), चाहेंगे/चाहेंगी (HON/3pl M/F).

Voor meer formele contexten kan कृपया (kṛpayā, alstublieft) vóór het verzoek worden geplaatst.

Een alternatief om een wens te verzachten is ज़रा (zarā, even) vóór het werkwoord gebruiken, wat terughoudendheid toevoegt: ज़रा बताइए 'zou u mij dat kunnen vertellen?'.

• मैं एक कप चाय लेना चाहूँगी। — ik(1sg.F) een kopje thee(DIR) nemen(INF) wil(FUT.F.sg)
  Ik zou graag een kopje thee willen. (vrouw aan het woord)
• आप क्या खाना चाहेंगे? — u(HON) wat eten(INF) wil(FUT.M.pl)?
  Wat zou u willen eten?
• हम आपसे मिलना चाहेंगे। — wij(1pl) u(HON.OBL+se) ontmoeten(INF) willen(FUT.M.pl)
  Wij zouden u graag willen ontmoeten.

Van plan zijn / nabije toekomst (वाला-constructie)

Voor een handeling die aanstaande of gepland is — 'op het punt staan', 'van plan zijn', 'op het punt van' — gebruikt Hindi de -vālā-constructie: oblique infinitief (-ne-vorm) + वाला (vālā), die als een bijvoeglijk naamwoord in geslacht en getal met het onderwerp overeenkomt.

Patroon: onderwerp + INF(-ne) + वाला (M.sg) / वाली (F.sg) / वाले (M.pl) + होना.

Bijvoorbeeld: 'ik sta op het punt te gaan' = मैं जाने वाला हूँ (M) / मैं जाने वाली हूँ (F).

Een verwant gebruik: INF + वाला + zelfstandig naamwoord betekent 'degene die X doet' of 'betrekking hebbend op X': पढ़ने वाला = 'degene die leest', खाने वाली चीज़ें = 'dingen om te eten'.

Gewone toekomende tijd als 'van plan zijn'. De toekomende tijd zelf heeft vaak een geplande-toekomst-betekenis in combinatie met een tijdsbepaling (कल 'morgen', अगले हफ़्ते 'volgende week'). De vālā-constructie benadrukt specifiek de imminentie.

• ट्रेन जाने वाली है। — trein(F) gaan(INF-OBL) vāla(F.sg) AUX(3sg.PRES)
  De trein staat op het punt te vertrekken.
• मैं सोने वाला था। — ik(1sg.M) slapen(INF-OBL) vāla(M.sg) AUX(PAST.M.sg)
  Ik stond op het punt te gaan slapen.
• वह डॉक्टर बनने वाली है। — zij(3sg) dokter worden(INF-OBL) vāla(F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Zij gaat dokter worden.

Samengestelde werkwoorden (vectorwerkwoorden)

Hindi maakt uitgebreid gebruik van samengestelde werkwoorden (संयुक्त क्रिया, saṁyukt kriyā), waarbij de stam van een hoofdwerkwoord wordt gevolgd door een tweede 'vector'- of 'licht' werkwoord dat een aspectuele of attitudinele nuance toevoegt. Het tweede werkwoord draagt de vervoeging; de stam van het eerste werkwoord blijft onveranderd.

De meest voorkomende vectorwerkwoorden zijn:

Voorbeelden van nuance: · खाना = eten (neutraal); खा लेना = opeten / klaar zijn met eten (benefactief). · देखना = zien; देख लेना = even kijken (voor jezelf); देख देना = nakijken/tonen (voor iemand anders). · भूलना = vergeten; भूल जाना = volledig vergeten (onherroepelijk).

Op A0–B1-niveau zijn de nuttigste lenā (completief voor zichzelf) en jānā (onherroepelijke verandering). Het vectorwerkwoord wordt vervoegd net als een gewoon werkwoord.

• मैंने काम कर लिया। — ik(ERG) werk(DIR) doen+nemen(PERF.M.sg — completief)
  Ik heb het werk gedaan (voor mezelf / het is klaar).
• वह चला गया। — hij(3sg) lopen+gaan(PERF.M.sg — onherroepelijk vertrek)
  Hij is weggegaan (en komt niet terug).
• ज़रा बता दो। — even vertellen+geven(IMP — ten bate van mij/om mij te helpen)
  Vertel het me even (doe het voor mij).

Negatie

Hindi heeft drie belangrijke negatieve woorden, die elk in specifieke contexten worden gebruikt.

नहीं (nahīṁ) — de algemene negatief voor mededelingen en de meeste vragen. Het wordt geplaatst vóór het hulpwerkwoord in samengestelde tijden, of vóór het hoofdwerkwoord als er geen hulpwerkwoord is. Dit is veruit de meest voorkomende negatie.

न (na) — een zachtere of meer literaire negatie, ook gebruikt in bepaalde vaste uitdrukkingen en in de न ... न ('noch ... noch') constructie.

मत (mat) — uitsluitend gebruikt voor negatieve gebiedende wijs (opdrachten iets niet te doen). Nooit gebruikt in mededelingen.

Plaatsingsregels: · Tegenwoordige tijd habitueel: onderwerp + object + werkwoordstam + -tā/tī/te + नहीं + AUX → वह हिंदी नहीं बोलता है (of zonder है: वह हिंदी नहीं बोलता). · Progressief: onderwerp + object + stam + नहीं + rah-vorm + AUX. · Met gebiedende wijs (FAM): werkwoordstam + मत — जाओ = ga; मत जाओ = ga niet.

• मैं नहीं जानता। — ik(1sg.M) NEG weet(HAB.M.sg)
  Ik weet het niet.
• यहाँ मत बैठो। — hier NEG(IMP) zitten(IMP.FAM)
  Ga hier niet zitten.
• वह न हाँ बोला न ना। — hij(3sg) noch ja zei(PERF.M.sg) noch nee
  Hij zei noch ja, noch nee.

Vragen

Ja/nee-vragen worden gevormd door het partikel क्या (kyā) aan het begin van de zin te plaatsen, zonder verandering in woordvolgorde. In gesproken Hindi worden ja/nee-vragen ook gevormd met stijgende intonatie alleen — क्या is optioneel maar veelgebruikt.

Inhoudsvragen (wh-vragen) gebruiken een vraagwoord op dezelfde positie als het woord dat het vervangt. Hindi plaatst vraagwoorden niet vooraan zoals het Nederlands/Engels — ze blijven op hun natuurlijke SOV-positie.

Veelgebruikte vraagwoorden:

क्या is ambigu: aan het begin van een zin stelt het een ja/nee-vraag; binnen een zin vraagt het 'wat'. Context en intonatie maken het onderscheid duidelijk.

• क्या आप हिंदी बोलते हैं? — Q u(HON) Hindi(DIR) spreekt(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Spreekt u Hindi?
• आप कहाँ रहते हैं? — u(HON) waar woont(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Waar woont u?
• यह क्या है? — dit wat zijn(3sg.PRES)?
  Wat is dit?
• वह कब आएगा? — hij(3sg) wanneer komt(FUT.M.sg)?
  Wanneer komt hij?

Meervoud van zelfstandige naamwoorden

Hindi-meervoudsvormen hangen af van het geslacht en de eindklank van het zelfstandige naamwoord. De belangrijkste patronen:

Mannelijke zelfstandige naamwoorden: · Eindigend op -ā (ा): het directe meervoud verandert naar -e (े). लड़का → लड़के (jongen → jongens), कमरा → कमरे (kamer → kamers). · Eindigend op een andere klinker dan -ā, of op een medeklinker: doorgaans onveranderd in het directe meervoud (maar het oblique meervoud krijgt -oṁ). कवि → कवि (dichter → dichters), आदमी → आदमी (man → mannen in dir.pl).

Vrouwelijke zelfstandige naamwoorden: · Eindigend op -ī (ी) of -i (ि): voeg -yāṁ (याँ) toe. लड़की → लड़कियाँ (meisje → meisjes), नदी → नदियाँ (rivier → rivieren). · Eindigend op een medeklinker: voeg -eṁ (ें) toe. रात → रातें (nacht → nachten), किताब → किताबें (boek → boeken). · Eindigend op -ā (zeldzaam vrouwelijk): voeg -eṁ toe.

Oblique meervoud (vóór elke postpositie): alle zelfstandige naamwoorden (M en F) krijgen -oṁ bij de directe-meervoudsstam: लड़कों को (aan de jongens), किताबों में (in de boeken).

• लड़का → लड़के, कमरा → कमरे — jongen → jongens (M), kamer → kamers (M)
  mannelijke -ā-zelfstandige naamwoorden veranderen naar -e in het directe meervoud
• किताब → किताबें, रात → रातें — boek → boeken (F), nacht → nachten (F)
  vrouwelijke medeklinker-sluitende zelfstandige naamwoorden krijgen -eṁ
• बच्चों को मिठाई दो। — kinderen(OBL.pl+DAT) snoep(DIR) geef(IMP)
  Geef de kinderen snoep. (oblique meervoud -oṁ vóór ko)

Bijvoeglijke-naamwoordscongruentie

Variabele bijvoeglijke naamwoorden eindigen op -ā (ा) in hun basisvorm en stemmen overeen met hun zelfstandig naamwoord in geslacht en getal. Ze volgen hetzelfde patroon als mannelijke zelfstandige naamwoorden: · M.sg: -ā → अच्छा (acchā) · M.pl of M.oblique: -e → अच्छे (acche) · F (alle vormen): -ī → अच्छी (acchī)

Onveranderlijke bijvoeglijke naamwoorden eindigen op een medeklinker en veranderen niet: सुंदर (sundar, mooi), साफ़ (sāf, schoon). Geleende bijvoeglijke naamwoorden zoals ज़रूरी (zarūrī, noodzakelijk) eindigend op -ī kunnen in sommige gevallen als onveranderlijk fungeren.

Predicatief vs. attributief. Of het bijvoeglijk naamwoord vóór het zelfstandig naamwoord staat (attributief) of het werkwoord volgt (predicatief), het stemt altijd overeen: वह लड़की अच्छी है (dat meisje is goed, F.sg).

Bijvoeglijke naamwoorden in de oblique naamval. Wanneer een variabel bijvoeglijk naamwoord een oblique zelfstandig naamwoord nader bepaalt, neemt het de oblique/M.pl-vorm aan: अच्छे लड़के को (aan de goede jongen), अच्छे कमरे में (in de goede kamer).

• अच्छा खाना / अच्छी रोटी / अच्छे बच्चे — goed(M.sg) eten / goed(F.sg) platbrood / goed(M.pl) kinderen
  goed eten / goed brood / goede kinderen
• वह बड़े कमरे में रहती है। — zij(3sg) groot(M.OBL) kamer(OBL) LOC woont(HAB.F.sg) AUX(3sg)
  Zij woont in een grote kamer. (bijvoeglijk naamwoord wordt oblique vóór postpositie)
• यह फ़िल्म बहुत सुंदर है। — deze film(F) erg mooi(onveranderlijk) zijn(3sg.PRES)
  Deze film is erg mooi.