Tiếng Hindi Essential grammar

Các từ viết tắt dùng trong hướng dẫn này

Mỗi ví dụ dưới đây gồm ba phần: văn bản gốc, một bản chú giải nghĩa đen mô tả cách hoạt động của từng từ, và một bản dịch tự nhiên. Các chú giải dùng một số nhãn viết tắt để giữ cho chúng ngắn gọn. Đừng lo phải ghi nhớ chúng — đây là phần tham khảo bạn có thể quay lại bất cứ lúc nào.

Ngôi và số · 1sg / 2sg / 3sg — ngôi thứ nhất / thứ hai / thứ ba số ít (tôi, bạn, anh ấy/cô ấy/nó) · 1pl / 2pl / 3pl — ngôi thứ nhất / thứ hai / thứ ba số nhiều (chúng tôi, các bạn, họ)

Giống · M / F — giống đực / giống cái · sg / pl — số ít / số nhiều · M.sg — kết hợp: giống đực số ít (và tương tự F.pl, v.v.)

Cách và hậu trí từ · DIR — cách trực tiếp (chủ ngữ của động từ nội động/thường lệ, dạng gốc từ điển mặc định) · OBL — cách xiên (dạng danh từ dùng trước bất kỳ hậu trí từ nào) · ERG — dấu hiệu tác cách ne (đánh dấu tác nhân của động từ ngoại động ở thể hoàn thành) · DAT/ACC — hậu trí từ tặng cách/đối cách ko (đánh dấu người nhận và một số tân ngữ xác định) · GEN — hậu trí từ sở hữu cách kā/ke/kī (sở hữu, 'của') · INS/ABL — hậu trí từ công cụ cách/xuất phát cách se ('từ', 'bằng', 'với') · LOC — hậu trí từ vị trí cách meṁ ('trong/tại') và par ('trên/tại')

Thì và thể · HAB — thường lệ (hiện tại hoặc quá khứ: 'ngày nào cũng đọc', 'trước đây từng đọc') · PROG — tiếp diễn (hành động đang diễn ra: 'đang đọc') · PERF — hoàn thành (hành động đã hoàn tất) · FUT — tương lai · INF — nguyên mẫu / danh động từ (dạng -nā: paṛhnā 'đọc')

Mức độ lịch sự · INT — cách xưng hô thân mật tū (rất suồng sã, dùng với người thân ruột thịt hoặc động vật) · FAM — cách xưng hô quen thuộc tum (bạn bè, người nhỏ tuổi hơn) · HON — cách xưng hô kính trọng āp (người lạ, người lớn tuổi, ngữ cảnh trang trọng)

Khác · NEG — phủ định · SOV — trật tự từ chủ ngữ–tân ngữ–động từ · AUX — trợ động từ · AGR — sự hòa hợp (động từ hòa hợp với chủ ngữ hoặc tân ngữ về giống/số) · M.F. — nhãn cho biết dạng giống nào được dùng trong một ví dụ

Chữ viết Devanagari

Tiếng Hindi được viết bằng chữ Devanagari, một hệ chữ abugida — hệ thống trong đó mỗi ký hiệu cơ bản biểu thị một phụ âm mang theo nguyên âm ngắn vốn có a (gọi là schwa). Để viết một nguyên âm khác sau phụ âm, bạn gắn thêm một dấu phụ gọi là matra; để viết hoàn toàn không có nguyên âm (phụ âm trơ), bạn gắn thêm một dấu nhỏ gọi là halant (्). Mỗi âm tiết treo trên một thanh ngang gọi là mātrā-shar chạy dọc theo đỉnh của từ.

Nguyên âm vốn có. Ký hiệu phụ âm क đứng một mình được đọc là ka (chứ không phải chỉ k). Khi gắn thêm một dấu matra nguyên âm — ví dụ ि (i) — nó trở thành ki. Khi gắn thêm halant ् nó trở thành k trơ.

Chữ cái nguyên âm và matra. Nguyên âm có hai dạng: một chữ cái độc lập dùng ở đầu âm tiết (अ, आ, इ …) và một dạng matra gắn vào phụ âm đứng trước (ा, ि, ी …). Nguyên âm độc lập अ (a) không có matra — việc không có matra nào nghĩa là nguyên âm vốn có a đang hiện diện.

Phụ âm ghép. Khi hai phụ âm đứng liền nhau mà không có nguyên âm xen giữa, chúng ghép lại thành một cụm phụ âm (संयुक्त अक्षर). Các cụm phụ âm phổ biến gồm क्त (kta), स्त (sta), ट्ट (ṭṭa). Người học nên nhận diện được hình dạng của những cụm phổ biến nhất.

Dấu chấm nuqta. Tiếng Hindi mượn các âm từ tiếng Ba Tư và tiếng Anh vốn không có trong hệ thống âm bản địa gốc Sanskrit. Một dấu chấm nhỏ bên dưới phụ âm gọi là nuqta (़) đánh dấu những âm mượn này: क़ (q), ख़ (x/kh), ग़ (ġ), ज़ (z), फ़ (f). Trong văn viết không trang trọng, dấu nuqta thường bị lược bỏ, nhưng trong văn bản trang trọng và văn học, nó giúp phân biệt, chẳng hạn, बाज़ार (bāzār, chợ) với chữ cái chưa biến đổi.

• क → का, कि, की, कु, कू, के, कै, को, कौ — ka + các matra: kā, ki, kī, ku, kū, ke, kai, ko, kau
  phụ âm ka với chín dấu matra nguyên âm khác nhau được gắn vào
• क् (halant) = bare k, no vowel — k (chỉ phụ âm)
  halant triệt tiêu âm 'a' vốn có
• ज़ vs ज — z (có nuqta) so với j (không có)
  dấu nuqta biến j thành z trong các từ mượn như ज़रूरी (zarūrī, cần thiết)

Bảng tra cứu chữ Devanagari

Các bảng dưới đây liệt kê nguyên âm và phụ âm Devanagari cùng với cách chuyển tự IAST của chúng (chuẩn học thuật dùng xuyên suốt hướng dẫn này), cách phát âm gần đúng, và một từ mẫu. IAST dùng các dấu phụ: dấu ngang cho nguyên âm dài (ā = a dài), dấu chấm dưới cho âm quặt lưỡi (ṭ, ḍ, ṇ, ṣ), và ṁ/ṃ cho âm mũi hóa.

Nguyên âm (chữ cái độc lập | IAST | âm gần đúng)

Phụ âm (chữ cái | IAST | gợi ý phát âm)

Phụ âm mượn (có nuqta)

• नमस्ते — na-ma-ste [nəməste]
  xin chào (nghĩa đen là 'tôi cúi chào bạn')
• किताब — ki-tā-b [kitāb]
  sách (matra ि trên क cho ki; matra ा trên त cho tā)
• ज़रूरी — za-rū-rī [zarūrī]
  cần thiết (nuqta trên ज cho z, mượn từ tiếng Ả Rập/Urdu)

Trật tự từ (SOV)

Tiếng Hindi là ngôn ngữ theo trật tự Chủ ngữ–Tân ngữ–Động từ (SOV): động từ đứng ở cuối mệnh đề. Đây là khác biệt cấu trúc cơ bản nhất so với tiếng Anh. Trạng từ và cụm trạng từ cũng thường đứng trước động từ, nên một câu Hindi điển hình có dạng: Thời gian + Chủ ngữ + Tân ngữ + Động từ. Vì trật tự từ trong tiếng Hindi kém linh hoạt hơn so với tiếng Nga hay tiếng Latin (nó vẫn mang một số thông tin về trọng tâm câu), bạn nên tuân theo SOV ở trình độ A0–B1.

Quy tắc chính: · Động từ chính luôn đứng cuối cùng (hoặc gần cuối, chỉ đứng trước trợ động từ). · Hậu trí từ đứng sau danh từ của chúng (chúng là hậu-trí từ, không phải giới từ). · Tính từ đứng trước danh từ, giống như trong tiếng Anh. · Mệnh đề quan hệ đứng trước danh từ mà nó bổ nghĩa. · Từ để hỏi xuất hiện ở đúng vị trí của từ mà nó thay thế (không đảo ngữ).

Không có mạo từ. Tiếng Hindi không có từ tương đương với 'a', 'an', hay 'the'. Một danh từ như किताब (kitāb) có thể có nghĩa là 'một cuốn sách', 'cuốn sách đó', hay 'những cuốn sách' tùy theo ngữ cảnh. Tính xác định được thể hiện qua các từ chỉ định यह (yah, 'cái này/cái ở gần') và वह (vah, 'cái đó/cái ở xa'), hoặc đơn giản là qua ngữ cảnh.

• मैं किताब पढ़ता हूँ। — tôi(1sg) sách(DIR) đọc(HAB.M.sg) AUX(1sg)
  Tôi đọc sách. / Tôi đọc một cuốn sách.
• वह बाज़ार जाती है। — cô ấy(3sg) chợ(DIR) đi(HAB.F.sg) AUX(3sg)
  Cô ấy đi chợ.
• कल हम दिल्ली जाएँगे। — ngày mai chúng tôi(1pl) Delhi(DIR) đi(FUT.1pl)
  Ngày mai chúng tôi sẽ đi Delhi.

Giống

Mọi danh từ tiếng Hindi đều thuộc giống đực hoặc giống cái. Không có giống trung. Giống ảnh hưởng đến đuôi tính từ, sự hòa hợp động từ ở thể hoàn thành và các cấu trúc khác, cũng như dạng của hậu trí từ sở hữu cách.

Nhận biết giống qua đuôi từ. Quy tắc đáng tin cậy nhất áp dụng cho danh từ chỉ sinh vật và nhiều danh từ chỉ vật: · Hầu hết danh từ kết thúc bằng -ā (ा) ở cách trực tiếp số ít là giống đực: लड़का (laṛkā, con trai), कमरा (kamrā, căn phòng), घोड़ा (ghoṛā, con ngựa). · Hầu hết danh từ kết thúc bằng -ī (ी) hoặc -i (ि) là giống cái: लड़की (laṛkī, con gái), नदी (nadī, dòng sông), रोटी (roṭī, bánh roti). · Danh từ kết thúc bằng phụ âm có thể thuộc giống nào cũng được: काम (kām, công việc) là giống đực; रात (rāt, đêm) là giống cái. Những trường hợp này phải học thuộc từng từ một.

Dạng số nhiều. Danh từ giống đực -ā chuyển thành -e ở cách trực tiếp số nhiều (và ở cách xiên số ít/số nhiều): लड़का → लड़के (laṛke, những con trai). Danh từ giống cái -ī thêm -yāṁ ở cách trực tiếp số nhiều: लड़की → लड़कियाँ (laṛkiyāṁ, những con gái). Danh từ giống cái kết thúc bằng phụ âm thêm -eṁ: रात → रातें (rāteṁ, những đêm).

Sự hòa hợp của tính từ. Tính từ kết thúc bằng -ā hòa hợp với danh từ của nó: अच्छा लड़का (acchā laṛkā, con trai ngoan, M.sg), अच्छी लड़की (acchī laṛkī, con gái ngoan, F.sg), अच्छे लड़के (acche laṛke, những con trai ngoan, M.pl). Tính từ kết thúc bằng phụ âm (như सुंदर, sundar, đẹp) không biến đổi.

• बड़ा कमरा / बड़ी रसोई — to(M.sg) phòng(M) / to(F.sg) bếp(F)
  một căn phòng to / một cái bếp to
• लड़का → लड़के (pl), लड़की → लड़कियाँ (pl) — con trai → những con trai (M), con gái → những con gái (F)
  giống đực -ā → -e ở số nhiều; giống cái -ī → -iyāṁ ở số nhiều
• अच्छा खाना / अच्छी चाय — ngon(M.sg) đồ ăn(M) / ngon(F.sg) trà(F)
  đồ ăn ngon / trà ngon

Hậu trí từ

Trong khi tiếng Anh dùng giới từ đứng trước danh từ (in, on, to, from), tiếng Hindi dùng hậu trí từ đứng sau danh từ. Trước bất kỳ hậu trí từ nào, danh từ phải chuyển sang dạng cách xiên (xem phần cách xiên). Các hậu trí từ thiết yếu nhất là:

Sự hòa hợp của sở hữu cách. Sở hữu cách का/के/की khá đặc biệt: nó hòa hợp với danh từ BỊ SỞ HỮU (không phải người sở hữu). Dùng kā khi danh từ bị sở hữu là giống đực số ít, ke khi là giống đực số nhiều hoặc ở cách xiên, kī khi là giống cái.

ko như đối cách. Khi tân ngữ trực tiếp là xác định hoặc chỉ sinh vật, nó nhận ko. Tân ngữ vô tri không xác định thường không có hậu trí từ nào.

• राम का घर / राम की बहन — Ram GEN(M.sg) nhà(M) / Ram GEN(F.sg) chị/em gái(F)
  nhà của Ram / chị/em gái của Ram
• मैं दिल्ली से आया हूँ। — tôi(1sg) Delhi INS/ABL đến(PERF.M.sg) AUX(1sg)
  Tôi đã đến từ Delhi.
• मेज़ पर किताब है। — cái bàn(OBL) LOC(par) sách(DIR) là/có(3sg.PRES)
  Cuốn sách ở trên bàn.
• मुझे पानी चाहिए। — tôi(DAT/dạng ko) nước(DIR) cần/muốn
  Tôi cần/muốn nước.

Cách xiên

Danh từ tiếng Hindi có hai dạng cách chính: cách trực tiếp (dùng cho chủ ngữ và tân ngữ trơ) và cách xiên (dùng trước bất kỳ hậu trí từ nào). Trước một hậu trí từ, danh từ luôn ở dạng cách xiên — hậu trí từ không thể gắn vào dạng cách trực tiếp.

Các dạng cách xiên: · Danh từ giống đực số ít -ā: cách trực tiếp लड़का (laṛkā) → cách xiên लड़के (laṛke). Lưu ý dạng này giống hệt cách trực tiếp số nhiều, nhưng ngữ cảnh giúp phân biệt chúng. · Giống đực số nhiều: cách trực tiếp लड़के (laṛke) → cách xiên लड़कों (laṛkoṁ) với đuôi mũi. · Danh từ giống cái số ít -ī: cách trực tiếp và cách xiên số ít giống hệt nhau: लड़की (laṛkī). · Giống cái số nhiều: cách trực tiếp लड़कियाँ (laṛkiyāṁ) → cách xiên लड़कियों (laṛkiyoṁ). · Danh từ kết thúc bằng phụ âm nhìn chung không thay đổi ở cách xiên số ít nhưng thêm -oṁ ở cách xiên số nhiều.

Dạng cách xiên của đại từ. Đại từ nhân xưng cũng có dạng cách xiên: मैं (tôi) → मुझ (trước ko → मुझे), हम (chúng tôi) → हम, तुम (bạn, FAM) → तुम, आप (bạn, HON) → आप, वह (anh ấy/cô ấy/nó) → उस, यह (cái này) → इस, वे (họ) → उन, ये (những cái này) → इन.

• लड़के को किताब दो। — cậu bé(OBL.M.sg) DAT sách(DIR) đưa(IMP)
  Đưa cuốn sách cho cậu bé.
• घर में कोई नहीं है। — nhà(OBL) LOC(meṁ) ai đó NEG là/có(3sg)
  Không có ai ở trong nhà.
• उस लड़की की किताब — đó(OBL.F.sg) cô gái(OBL.F.sg) GEN(F) sách(DIR.F)
  cuốn sách của cô gái đó

Cấu trúc tác cách (ne)

Đây là đặc điểm khác biệt nhất — và thường thách thức nhất — của tiếng Hindi đối với người học các ngôn ngữ châu Âu. Trong các câu ngoại động ở thể hoàn thành (hành động đã hoàn tất có tân ngữ), tác nhân (người thực hiện hành động) nhận hậu trí từ ne (ने) và động từ hòa hợp với tân ngữ về giống và số, KHÔNG hòa hợp với chủ ngữ.

Khi nào dùng ne: · Động từ ở thể hoàn thành (hành động đã hoàn tất). · Động từ là ngoại động (có hoặc ngụ ý một tân ngữ trực tiếp). · Tác nhân tương tự chủ ngữ khi đó được đánh dấu bằng ne và, xét về mặt ngữ pháp, ở cách xiên.

Sự hòa hợp động từ trong cấu trúc ne. Nếu tân ngữ trực tiếp không có hậu trí từ (tân ngữ trực tiếp trơ), động từ hòa hợp với nó. Nếu tân ngữ có ko hay bất kỳ hậu trí từ nào khác, động từ mặc định chuyển sang giống đực số ít (một kiểu hòa hợp mặc định khi không có đối tượng để hòa hợp).

Bản thân dấu hiệu ne không biến đổi — nó không bao giờ thay đổi hình thức. Danh từ tác nhân đứng trước nó ở cách xiên.

• राम ने किताब पढ़ी। — Ram ERG sách(DIR.F.sg) đọc(PERF.F.sg)
  Ram đã đọc cuốn sách. (động từ hòa hợp với किताब, F.sg)
• मैंने खाना खाया। — tôi(ERG) đồ ăn(DIR.M.sg) ăn(PERF.M.sg)
  Tôi đã ăn đồ ăn. (động từ hòa hợp với खाना, M.sg)
• उसने मुझे देखा। — cô ấy/anh ấy(OBL+ERG) tôi(DAT/ko) nhìn thấy(PERF.M.sg-mặc định)
  Cô ấy/anh ấy đã nhìn thấy tôi. (tân ngữ có ko, nên động từ mặc định là M.sg)
• बच्चों ने गाने गाए। — những đứa trẻ(OBL.pl+ERG) những bài hát(DIR.M.pl) hát(PERF.M.pl)
  Bọn trẻ đã hát những bài hát. (động từ hòa hợp với गाने, M.pl)

Đại từ nhân xưng và hệ thống xưng hô T-V

Tiếng Hindi có một hệ thống xưng hô phong phú thể hiện khoảng cách xã hội. Có ba dạng 'bạn', phản ánh ba mức độ thân mật và trang trọng:

· तू (tū) — thân mật / INT: dùng với người thân ruột thịt rất gần gũi, trẻ nhỏ, hoặc động vật. Trong giao tiếp giữa người lớn với nhau, nó có thể nghe như thô lỗ hoặc quá suồng sã trừ khi mối quan hệ thực sự thân thiết. Thường gặp trong thơ ca và lời cầu nguyện hướng đến Thần linh. · तुम (tum) — quen thuộc / FAM: dùng với bạn bè, người thân nhỏ tuổi hơn, và người có địa vị ngang bằng hoặc thấp hơn. Đây là dạng 'bạn' phổ biến nhất trong hội thoại hằng ngày. · आप (āp) — kính trọng / HON: có hình thức số nhiều nhưng dùng cho bất kỳ một người nào xứng đáng được tôn trọng — người lạ, người lớn tuổi, sếp, giáo viên. Cũng là dạng 'an toàn' mặc định khi bạn không quen biết ai đó rõ. Luôn đòi hỏi động từ hòa hợp số nhiều.

Đại từ chủ ngữ (cách trực tiếp):

Lưu ý. Tiếng Hindi không có đại từ riêng biệt cho 'anh ấy'/'cô ấy': यह và वह dùng chung cho cả hai, giống chỉ thể hiện qua sự hòa hợp động từ. Ngữ cảnh thường giúp xác định rõ đối tượng được nhắc đến.

• तुम कहाँ जा रहे हो? — bạn(FAM.2sg) đâu đi(PROG.M.pl) AUX(FAM.2sg)
  Bạn đang đi đâu vậy? (nói với bạn bè)
• आप क्या काम करते हैं? — bạn(HON) gì công việc(DIR) làm(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)
  Bạn làm công việc gì? (lịch sự, nói với người lạ hoặc người lớn tuổi)
• वह मेरी दोस्त है। — cô ấy(3sg.xa) của tôi(F.sg) bạn(F) là(3sg.PRES)
  Cô ấy là bạn của tôi.

Tổng quan về động từ

Động từ tiếng Hindi được tạo thành từ một thân từ cộng với đuôi thì/thể. Dạng từ điển — nguyên mẫu — kết thúc bằng -nā: जाना (jānā, đi), खाना (khānā, ăn), पढ़ना (paṛhnā, đọc). Bỏ -nā để được thân từ: जा-, खा-, पढ़-.

Các tổ hợp thì-thể chính:

Sự hòa hợp động từ. Động từ tiếng Hindi hòa hợp với chủ ngữ về giống và số — trừ trong các cấu trúc ne (xem phần cấu trúc tác cách), nơi chúng hòa hợp với tân ngữ.

Trợ động từ होना (là/thì) được chia và thêm vào để tạo thành hầu hết các thì. Các dạng hiện tại của nó là: हूँ (1sg), है (3sg), हो (2FAM), हैं (HON/số nhiều).

• वह रोज़ पढ़ता है। — anh ấy(3sg) hằng ngày đọc(HAB.M.sg) AUX(3sg.PRES)
  Anh ấy đọc sách mỗi ngày.
• वह पढ़ रही है। — cô ấy(3sg) đọc(PROG.F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Cô ấy đang đọc.
• कल वह पढ़ेगी। — ngày mai cô ấy(3sg) đọc(FUT.F.sg)
  Ngày mai cô ấy sẽ đọc.

Động từ 'là/thì' (होना)

होना (honā) là động từ hệ từ (copula) và động từ chỉ sự tồn tại chính. Các dạng thì hiện tại của nó bất quy tắc và cần phải ghi nhớ.

Thì hiện tại của होना:

Thì quá khứ của होना (hòa hợp với chủ ngữ về giống và số):

Cách dùng. होना diễn đạt: (1) đặc điểm/trạng thái (वह डॉक्टर है, 'cô ấy là bác sĩ'), (2) sự tồn tại và vị trí (वह घर पर है, 'anh ấy đang ở nhà'), và (3) làm trợ động từ trong các thì ghép (पढ़ रहा है, 'đang đọc'). Ở thì tương lai: होगा/होगी/होंगे (hogā/hogī/hoṁge).

• मैं छात्र हूँ। — tôi(1sg) sinh viên(M.sg) là(1sg.PRES)
  Tôi là sinh viên.
• वह घर पर नहीं है। — cô ấy/anh ấy(3sg) nhà(OBL) LOC(par) NEG là/có(3sg.PRES)
  Cô ấy/anh ấy không có ở nhà.
• बच्चे बहुत खुश थे। — những đứa trẻ(M.pl) rất vui(M.pl) là(PAST.M.pl)
  Bọn trẻ đã rất vui.

Hiện tại thường lệ (-tā hai)

Hiện tại thường lệ tương đương với thì hiện tại đơn trong tiếng Anh ('tôi đọc', 'cô ấy làm việc', 'họ ăn'). Nó mô tả các hành động lặp lại hoặc thường xuyên, chân lý chung, và các trạng thái không giới hạn thời gian.

Cách tạo thành: thân động từ + -tā (M.sg) / -tī (F.sg) / -te (M.pl) + dạng hiện tại của होना.

Đuôi thân từ hòa hợp với chủ ngữ về giống và số. Trợ động từ होना cũng hòa hợp.

पढ़ना (paṛhnā, 'đọc') — hiện tại thường lệ

Lưu ý. आप (HON) luôn đòi hỏi động từ hòa hợp số nhiều: आप पढ़ते हैं ngay cả khi chỉ nói với một người.

• मैं हर रोज़ चाय पीती हूँ। — tôi(1sg.F) mỗi ngày trà(DIR) uống(HAB.F.sg) AUX(1sg)
  Tôi uống trà mỗi ngày. (người nói là nữ)
• वह हिंदी बोलता है। — anh ấy(3sg) tiếng Hindi(DIR) nói(HAB.M.sg) AUX(3sg)
  Anh ấy nói tiếng Hindi.
• बच्चे स्कूल जाते हैं। — những đứa trẻ(M.pl) trường học(DIR) đi(HAB.M.pl) AUX(3pl)
  Bọn trẻ đi học.
• क्या आप यहाँ काम करते हैं? — Q bạn(HON) ở đây công việc(DIR) làm(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Bạn làm việc ở đây phải không?

Thể tiếp diễn (rahā + honā)

Thể tiếp diễn diễn đạt một hành động đang xảy ra ngay tại thời điểm nói ('đang đọc', 'đang ăn') hoặc đang diễn ra quanh một thời điểm tham chiếu nào đó.

Cách tạo thành: thân động từ + rahā (M.sg) / rahī (F.sg) / rahe (M.pl) + dạng hiện tại của होना.

Thành phần rah- hòa hợp với chủ ngữ về giống và số, giống như dấu hiệu thường lệ. Trợ động từ theo sau.

जाना (jānā, 'đi') — hiện tại tiếp diễn

Quá khứ tiếp diễn. Thay trợ động từ होना bằng dạng quá khứ của nó: जा रहा था (M.sg), जा रही थी (F.sg), जा रहे थे (M.pl) — 'đã đang đi'.

• वह खाना बना रही है। — cô ấy(3sg) đồ ăn(DIR) làm(PROG.F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Cô ấy đang nấu ăn.
• मैं पढ़ रहा था जब वह आई। — tôi(1sg.M) đọc(PROG.M.sg) AUX(PAST.M.sg) khi cô ấy(3sg) đến(PERF.F.sg)
  Tôi đang đọc sách khi cô ấy đến.
• बच्चे खेल रहे हैं। — những đứa trẻ(M.pl) chơi(PROG.M.pl) AUX(3pl.PRES)
  Bọn trẻ đang chơi.

Thì quá khứ — thể hoàn thành

Thể hoàn thành diễn đạt một hành động quá khứ đã hoàn tất. Đây là thì quá khứ phổ biến nhất trong tiếng Hindi. Như đã giải thích ở phần tác cách, cấu trúc này khác nhau giữa động từ nội động và ngoại động.

Thể hoàn thành nội động. Động từ hòa hợp với chủ ngữ. Cách tạo thành: thân động từ + -ā (M.sg) / -ī (F.sg) / -e (M.pl) / -īṁ (F.pl). Trợ động từ होना là tùy chọn ở thì quá khứ đơn nhưng thường được dùng.

Thể hoàn thành ngoại động (cấu trúc ne). Tác nhân nhận ne; động từ hòa hợp với tân ngữ trực tiếp (nếu trơ). Xem phần cấu trúc tác cách (ne) để biết chi tiết đầy đủ.

जाना (nội động) — thể hoàn thành

(जाना có thân từ bất quy tắc ग- ở thể hoàn thành.)

खाना (ngoại động) — thể hoàn thành với ne

• वह कल घर गई। — cô ấy(3sg) hôm qua nhà(DIR) đi(PERF.F.sg)
  Hôm qua cô ấy đã về nhà.
• मैंने चाय पी। — tôi(ERG) trà(DIR.F.sg) uống(PERF.F.sg)
  Tôi đã uống trà. (động từ hòa hợp với चाय, F.sg)
• उन्होंने हिंदी सीखी। — họ(OBL.pl+ERG) tiếng Hindi(DIR.F.sg) học(PERF.F.sg)
  Họ đã học tiếng Hindi.
• हम सब मिले। — chúng tôi(1pl) tất cả gặp(PERF.M.pl)
  Tất cả chúng tôi đã gặp nhau.

Thì tương lai (-gā/-gī/-ge)

Thì tương lai được tạo thành bằng cách thêm -gā/-gī/-ge/-geṁ trực tiếp vào một thân từ đã biến đổi. Thân từ dùng ở đây giống với thân nguyên mẫu cách xiên (tức là thân trơ đối với hầu hết động từ; thân từ mất đuôi -nā).

Cách tạo thành: thân động từ + đuôi tương lai. Đuôi này mã hóa cả ngôi/số của chủ ngữ VÀ giống:

जाना (jānā, 'đi') — thì tương lai

Thì tương lai không có trợ động từ riêng. Không giống thể thường lệ và tiếp diễn, đuôi tương lai là một từ hợp nhất duy nhất. Giống/số vẫn hiện diện trong đuôi từ: -gā (M.sg), -gī (F.sg), -ge hoặc -geṁ (số nhiều/HON).

• मैं कल आऊँगा। — tôi(1sg.M) ngày mai đến(FUT.M.sg)
  Ngày mai tôi sẽ đến. (người nói là nam)
• वह परीक्षा पास करेगी। — cô ấy(3sg) kỳ thi(DIR) đỗ làm(FUT.F.sg)
  Cô ấy sẽ đỗ kỳ thi.
• हम साथ खाएँगे। — chúng tôi(1pl) cùng nhau ăn(FUT.M.pl)
  Chúng tôi sẽ ăn cùng nhau.

Các mẫu hình chia động từ thì hiện tại

Hai cấu trúc thì hiện tại chính — thường lệ và tiếp diễn — tuân theo cùng một logic hòa hợp. Bảng dưới đây trình bày cả hai song song cho động từ पढ़ना (paṛhnā, 'đọc', thân पढ़-), minh họa sự hòa hợp qua tất cả các ngôi và cả hai giống.

Hiện tại thường lệ (पढ़ता/पढ़ती/पढ़ते + होना)

Hiện tại tiếp diễn (पढ़ रहा/रही/रहे + होना)

Mẫu hình then chốt. Dấu hiệu thường lệ -tā/-tī/-te và dấu hiệu tiếp diễn rahā/rahī/rahe đều hòa hợp với giống và số của chủ ngữ. Khác biệt nằm ở thể: thường lệ dùng cho hành động đều đặn/lặp lại, tiếp diễn dùng cho hành động đang diễn ra ngay lúc này.

• मैं अखबार पढ़ता हूँ। — tôi(1sg.M) báo(DIR.M) đọc(HAB.M.sg) AUX(1sg)
  Tôi đọc báo. (nam giới, thói quen)
• मैं अखबार पढ़ रहा हूँ। — tôi(1sg.M) báo(DIR.M) đọc(PROG.M.sg) AUX(1sg)
  Tôi đang đọc báo. (nam giới, ngay lúc này)
• वे लोग हिंदी सीखते हैं। — những người đó(M.pl) tiếng Hindi(DIR) học(HAB.M.pl) AUX(3pl)
  Những người đó học tiếng Hindi.
• आप क्या पढ़ रहे हैं? — bạn(HON) gì đọc(PROG.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Bạn đang đọc gì vậy?

Muốn + động từ (चाहना và चाहिए)

Tiếng Hindi có hai cách diễn đạt chính cho việc 'muốn'.

1. चाहना (cāhnā, 'muốn/mong muốn') — dùng như một động từ thông thường khi chủ ngữ chủ động muốn làm điều gì đó. Kết hợp chủ ngữ với nguyên mẫu cách xiên (nguyên mẫu với -nā đổi thành -ne khi đứng trước hậu trí từ, nhưng ở đây dạng INF trơ là phổ biến) cộng với चाहना được chia bình thường.

Mẫu câu: chủ ngữ + INF(-nā) + चाहना (đã chia). Với 'tôi muốn đi': मैं जाना चाहता हूँ (M) / मैं जाना चाहती हूँ (F).

चाहना chia như một động từ thông thường; sự hòa hợp là với chủ ngữ chính.

2. चाहिए (cāhie, 'cần / nên') — một cách diễn đạt vô nhân xưng chỉ nhu cầu hoặc nghĩa vụ nhẹ. Nó KHÔNG chia. Người cần/muốn nhận ko (tặng cách). Thứ được cần là chủ ngữ ngữ pháp.

Mẫu câu: người + ko + thứ/hành động + चाहिए.

Với 'tôi cần nước': मुझे पानी चाहिए (mujhe pānī cāhie). Với 'tôi nên đi': मुझे जाना चाहिए (mujhe jānā cāhie). चाहिए luôn bất biến bất kể ngôi hay số.

• मैं सोना चाहती हूँ। — tôi(1sg.F) ngủ(INF) muốn(HAB.F.sg) AUX(1sg)
  Tôi muốn ngủ. (người nói là nữ)
• वह घर जाना चाहता है। — anh ấy(3sg) nhà đi(INF) muốn(HAB.M.sg) AUX(3sg)
  Anh ấy muốn về nhà.
• मुझे पानी चाहिए। — tôi(DAT) nước(DIR) cần/muốn(bất biến)
  Tôi cần/muốn nước.
• तुम्हें आराम करना चाहिए। — bạn(FAM.DAT) nghỉ ngơi làm(INF) nên(bất biến)
  Bạn nên nghỉ ngơi.

Có thể + động từ (सकना)

Khả năng và tính khả thi được diễn đạt bằng động từ सकना (saknā, 'có thể'). Đây là một động từ ghép dùng với thân trơ của động từ chính.

Cách tạo thành: thân động từ + सक + đuôi thì của सकना.

Bản thân सकना chia theo cùng các đuôi thường lệ/tiếp diễn/tương lai như bất kỳ động từ nào khác. Dạng đầy đủ hòa hợp với chủ ngữ.

Hiện tại thường lệ (có thể): · वह जा सकता है — anh ấy có thể đi (M) · वह जा सकती है — cô ấy có thể đi (F) · हम जा सकते हैं — chúng tôi có thể đi

Quá khứ hoàn thành (đã có thể/đã có khả năng — nội động): · वह जा सका — anh ấy đã có thể đi (M.sg) · वह जा सकी — cô ấy đã có thể đi (F.sg)

Tương lai (sẽ có thể): · वह जा सकेगा — anh ấy sẽ có thể đi (M)

Phủ định. Đặt नहीं trước सकना: वह नहीं जा सकता — anh ấy không thể đi. Hoặc: वह जा नहीं सकता (cả hai trật tự đều tự nhiên).

• मैं हिंदी बोल सकता हूँ। — tôi(1sg.M) tiếng Hindi(DIR) nói có thể(HAB.M.sg) AUX(1sg)
  Tôi có thể nói tiếng Hindi.
• क्या तुम कल आ सकते हो? — Q bạn(FAM.M) ngày mai đến có thể(HAB.M.pl) AUX(FAM)?
  Ngày mai bạn có thể đến được không?
• वह तेज़ नहीं दौड़ सकती। — cô ấy(3sg) nhanh NEG chạy có thể(HAB.F.sg)
  Cô ấy không thể chạy nhanh.

Muốn (lịch sự) + động từ (चाहेंगे / चाहेगी)

Tiếng Hindi diễn đạt 'muốn' một cách lịch sự bằng cách dùng चाहना ở thì tương lai. Vì thì tương lai trong tiếng Hindi vốn đã mang sắc thái ý định lịch sự (đặc biệt với dạng HON आप), đây là cách tự nhiên và phổ biến để đưa ra yêu cầu và lời đề nghị lịch sự.

Mẫu câu: chủ ngữ + INF + चाहना (tương lai). Thì tương lai của चाहना: चाहूँगा/चाहूँगी (1sg M/F), चाहोगे/चाहोगी (2FAM M/F), चाहेंगे/चाहेंगी (HON/3pl M/F).

Trong các ngữ cảnh trang trọng hơn, có thể thêm कृपया (kṛpayā, xin vui lòng) vào trước yêu cầu.

Một cách khác để làm dịu mong muốn là dùng ज़रा (zarā, một chút) trước động từ, giúp câu nói mang tính dè dặt hơn: ज़रा बताइए 'anh/chị có thể vui lòng cho tôi biết được không?'.

• मैं एक कप चाय लेना चाहूँगी। — tôi(1sg.F) một tách trà(DIR) lấy(INF) muốn(FUT.F.sg)
  Tôi muốn dùng một tách trà. (người nói là nữ)
• आप क्या खाना चाहेंगे? — bạn(HON) gì ăn(INF) muốn(FUT.M.pl)?
  Bạn muốn ăn gì?
• हम आपसे मिलना चाहेंगे। — chúng tôi(1pl) bạn(HON.OBL+se) gặp(INF) muốn(FUT.M.pl)
  Chúng tôi muốn gặp bạn.

Sắp / tương lai đã định (cấu trúc वाला)

Đối với một hành động sắp xảy ra hoặc đã được lên kế hoạch — 'sắp', 'chuẩn bị', 'ngay lúc' — tiếng Hindi dùng cấu trúc -vālā: nguyên mẫu cách xiên (dạng -ne) + वाला (vālā), hòa hợp với chủ ngữ về giống và số giống như một tính từ.

Mẫu câu: chủ ngữ + INF(-ne) + वाला (M.sg) / वाली (F.sg) / वाले (M.pl) + होना.

Ví dụ: 'tôi sắp đi' = मैं जाने वाला हूँ (M) / मैं जाने वाली हूँ (F).

Một cách dùng liên quan: INF + वाला + danh từ có nghĩa là 'người làm X' hoặc 'liên quan đến X': पढ़ने वाला = 'người đọc', खाने वाली चीज़ें = 'những thứ để ăn'.

Thì tương lai đơn giản như 'sắp'. Bản thân thì tương lai thường mang nghĩa tương lai đã định khi kết hợp với trạng từ chỉ thời gian (कल 'ngày mai', अगले हफ़्ते 'tuần tới'). Cấu trúc vālā đặc biệt nhấn mạnh tính sắp xảy ra.

• ट्रेन जाने वाली है। — tàu hỏa(F) đi(INF-OBL) vāla(F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Tàu sắp khởi hành.
• मैं सोने वाला था। — tôi(1sg.M) ngủ(INF-OBL) vāla(M.sg) AUX(PAST.M.sg)
  Tôi đã định đi ngủ.
• वह डॉक्टर बनने वाली है। — cô ấy(3sg) bác sĩ trở thành(INF-OBL) vāla(F.sg) AUX(3sg.PRES)
  Cô ấy sắp trở thành bác sĩ.

Động từ ghép (động từ vector)

Tiếng Hindi sử dụng rộng rãi động từ ghép (संयुक्त क्रिया, saṁyukt kriyā), trong đó thân của động từ chính được theo sau bởi một động từ 'vector' hay 'nhẹ' thứ hai, thêm vào sắc thái về thể hoặc thái độ. Động từ thứ hai mang phần chia động từ; thân của động từ thứ nhất giữ nguyên không đổi.

Các động từ vector phổ biến nhất là:

Ví dụ về sắc thái: · खाना = ăn (trung tính); खा लेना = ăn hết / ăn xong (mang lợi ích cho bản thân). · देखना = nhìn/xem; देख लेना = nhìn thử (cho bản thân); देख देना = kiểm tra/chỉ cho xem (vì người khác). · भूलना = quên; भूल जाना = quên hẳn (không thể đảo ngược).

Ở trình độ A0–B1, hữu ích nhất là lenā (hoàn tất vì bản thân) và jānā (thay đổi không thể đảo ngược). Động từ vector chia theo thì giống như một động từ chính.

• मैंने काम कर लिया। — tôi(ERG) công việc(DIR) làm+lấy(PERF.M.sg — hoàn tất)
  Tôi đã hoàn thành công việc (cho bản thân / giờ đã xong).
• वह चला गया। — anh ấy(3sg) đi bộ+đi(PERF.M.sg — ra đi không thể đảo ngược)
  Anh ấy đã đi mất (và sẽ không quay lại).
• ज़रा बता दो। — chỉ nói+cho(IMP — vì lợi ích của tôi/để giúp tôi)
  Cứ nói cho tôi biết đi (làm giúp tôi).

Phủ định

Tiếng Hindi có ba từ phủ định chính, mỗi từ dùng trong ngữ cảnh riêng.

नहीं (nahīṁ) — từ phủ định chung dùng cho câu trần thuật và hầu hết câu hỏi. Nó được đặt trước trợ động từ trong các thì ghép, hoặc trước động từ chính nếu không có trợ động từ. Đây là từ phủ định phổ biến nhất.

न (na) — một từ phủ định nhẹ nhàng hơn hoặc mang tính văn chương, cũng dùng trong một số cách diễn đạt cố định và trong cấu trúc न ... न ('không... cũng không...').

मत (mat) — chỉ dùng cho mệnh lệnh phủ định (yêu cầu không làm điều gì đó). Không bao giờ dùng trong câu trần thuật.

Quy tắc đặt vị trí: · Hiện tại thường lệ: chủ ngữ + tân ngữ + thân động từ + -tā/tī/te + नहीं + AUX → वह हिंदी नहीं बोलता है (hoặc bỏ है: वह हिंदी नहीं बोलता). · Tiếp diễn: chủ ngữ + tân ngữ + thân từ + नहीं + dạng rah- + AUX. · Với mệnh lệnh (FAM): thân động từ + मत — जाओ = đi; मत जाओ = đừng đi.

• मैं नहीं जानता। — tôi(1sg.M) NEG biết(HAB.M.sg)
  Tôi không biết.
• यहाँ मत बैठो। — ở đây NEG(IMP) ngồi(IMP.FAM)
  Đừng ngồi ở đây.
• वह न हाँ बोला न ना। — anh ấy(3sg) không nói 'có'(PERF.M.sg), không nói 'không'
  Anh ấy chẳng nói có cũng chẳng nói không.

Câu hỏi

Câu hỏi có/không được tạo thành bằng cách thêm trợ từ क्या (kyā) vào ngay đầu câu, không thay đổi trật tự từ. Tiếng Hindi khẩu ngữ cũng tạo câu hỏi có/không chỉ bằng ngữ điệu lên giọng — क्या là tùy chọn nhưng phổ biến.

Câu hỏi nội dung (câu hỏi wh-) dùng từ để hỏi ở đúng vị trí của từ mà nó thay thế. Tiếng Hindi không đưa từ để hỏi ra đầu câu như tiếng Anh — chúng vẫn ở vị trí SOV tự nhiên của mình.

Các từ để hỏi thông dụng:

क्या mang tính đa nghĩa: ở đầu câu nó hỏi câu hỏi có/không; ở giữa câu nó hỏi 'cái gì'. Ngữ cảnh và ngữ điệu giúp phân biệt chúng.

• क्या आप हिंदी बोलते हैं? — Q bạn(HON) tiếng Hindi(DIR) nói(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Bạn có nói tiếng Hindi không?
• आप कहाँ रहते हैं? — bạn(HON) ở đâu sống(HAB.M.pl) AUX(HON.pl)?
  Bạn sống ở đâu?
• यह क्या है? — cái này gì là(3sg.PRES)?
  Đây là cái gì?
• वह कब आएगा? — anh ấy(3sg) khi nào đến(FUT.M.sg)?
  Khi nào anh ấy sẽ đến?

Số nhiều của danh từ

Số nhiều trong tiếng Hindi phụ thuộc vào giống và âm cuối của danh từ. Các mẫu hình chính:

Danh từ giống đực: · Kết thúc bằng -ā (ा): số nhiều trực tiếp chuyển thành -e (े). लड़का → लड़के (con trai → những con trai), कमरा → कमरे (căn phòng → những căn phòng). · Kết thúc bằng nguyên âm khác -ā, hoặc bằng phụ âm: thường không đổi ở số nhiều trực tiếp (nhưng số nhiều cách xiên thêm -oṁ). कवि → कवि (nhà thơ → những nhà thơ), आदमी → आदमी (người đàn ông → những người đàn ông, ở dir.pl).

Danh từ giống cái: · Kết thúc bằng -ī (ी) hoặc -i (ि): thêm -yāṁ (याँ). लड़की → लड़कियाँ (con gái → những con gái), नदी → नदियाँ (dòng sông → những dòng sông). · Kết thúc bằng phụ âm: thêm -eṁ (ें). रात → रातें (đêm → những đêm), किताब → किताबें (cuốn sách → những cuốn sách). · Kết thúc bằng -ā (giống cái hiếm gặp): thêm -eṁ.

Số nhiều cách xiên (trước bất kỳ hậu trí từ nào): mọi danh từ (giống đực và giống cái) thêm -oṁ vào thân số nhiều trực tiếp: लड़कों को (cho những cậu bé), किताबों में (trong những cuốn sách).

• लड़का → लड़के, कमरा → कमरे — con trai → những con trai (M), căn phòng → những căn phòng (M)
  danh từ giống đực -ā chuyển thành -e ở số nhiều trực tiếp
• किताब → किताबें, रात → रातें — cuốn sách → những cuốn sách (F), đêm → những đêm (F)
  danh từ giống cái kết thúc bằng phụ âm thêm -eṁ
• बच्चों को मिठाई दो। — những đứa trẻ(OBL.pl+DAT) kẹo/đồ ngọt(DIR) cho(IMP)
  Cho bọn trẻ đồ ngọt đi. (số nhiều cách xiên -oṁ trước ko)

Sự hòa hợp của tính từ

Tính từ biến đổi kết thúc bằng -ā (ा) ở dạng gốc và hòa hợp với danh từ của chúng về giống và số. Chúng tuân theo cùng mẫu hình như danh từ giống đực: · M.sg: -ā → अच्छा (acchā) · M.pl hoặc M cách xiên: -e → अच्छे (acche) · F (mọi dạng): -ī → अच्छी (acchī)

Tính từ bất biến kết thúc bằng phụ âm và không thay đổi: सुंदर (sundar, đẹp), साफ़ (sāf, sạch); बड़ा là tính từ biến đổi nhưng साफ़ thì không. Các tính từ mượn như ज़रूरी (zarūrī, cần thiết) kết thúc bằng -ī có thể hoạt động như tính từ bất biến trong một số trường hợp dùng.

Vị ngữ so với định ngữ. Dù tính từ đứng trước danh từ (định ngữ) hay đứng sau động từ (vị ngữ), nó vẫn hòa hợp: वह लड़की अच्छी है (cô gái đó tốt/ngoan, F.sg).

Tính từ ở cách xiên. Khi một tính từ biến đổi bổ nghĩa cho một danh từ ở cách xiên, nó nhận dạng cách xiên/M.pl: अच्छे लड़के को (cho cậu bé ngoan), अच्छे कमरे में (trong căn phòng đẹp).

• अच्छा खाना / अच्छी रोटी / अच्छे बच्चे — ngon(M.sg) đồ ăn / ngon(F.sg) bánh roti / ngoan(M.pl) những đứa trẻ
  đồ ăn ngon / bánh mì ngon / những đứa trẻ ngoan
• वह बड़े कमरे में रहती है। — cô ấy(3sg) to(M.OBL) phòng(OBL) LOC sống(HAB.F.sg) AUX(3sg)
  Cô ấy sống trong một căn phòng to. (tính từ chuyển sang cách xiên trước hậu trí từ)
• यह फ़िल्म बहुत सुंदर है। — bộ phim này(F) rất đẹp(bất biến) là(3sg.PRES)
  Bộ phim này rất đẹp.