Aşağıdaki her örneğin üç bölümü vardır: özgün metin, her sözcüğün nasıl çalıştığını birebir gösteren bir gloss (sözcük sözcük çözümleme) ve doğal bir çeviri. Gloss'lar kısa kalsın diye birkaç kısaltma etiketi kullanır. Bunları ezberleme derdine düşme — burası istediğin zaman geri dönebileceğin bir başvuru kaynağıdır. Kişi ve sayı · 1sg / 2sg / 3sg — birinci / ikinci / üçüncü tekil kişi (ben, sen, o) · 1pl / 2pl / 3pl — birinci / ikinci / üçüncü çoğul kişi (biz, siz, onlar) Cinsiyet ve durum (hâl) · m / f / n — eril / dişil / nötr · sg / pl — tekil / çoğul · m.sg — birleşik: eril tekil (benzer şekilde f.pl, n.sg, vb.) · NOM / ACC / GEN / DAT / INS / LOC — dilbilgisel durumlar (yalın/belirtme/tamlayan/yönelme/araç/bulunma) — sözcüğün cümlede üstlendiği rol Zaman ve görünüş · PRES — şimdiki/geniş zaman · PRET — belirli geçmiş zaman (bitmiş bir geçmiş olay) · IMPF — sürekli/alışkanlık bildiren geçmiş zaman (sürmekte olan veya alışılmış bir geçmiş durum) · FUT — gelecek zaman · PERF — bitmiş zaman (şu ana etkisi süren tamamlanmış eylem) · PROG — sürerlik (devam eden eylem, ör. yemek yiyorum) · COND — koşul kipi (…ardı/…ecekti) Kip · IND — bildirme kipi (sıradan bir ifade) · SUBJ — istek kipi / dilek-şart kipi (belirsizlik, dilek, kuşku) · IMP — emir kipi (buyruk) · INF — mastar (sözlük biçimi: gitmek, yemek) Diğer · REFL — dönüşlü (eylemin özneye dönmesi: kendim, kendin) · PERS — kişi a'sı (yalnızca İspanyolca — insan olan nesneyi işaretler) · HON — saygı biçimi (Japonca/Korecede yaygın, çok kibar biçim) · TOP / SUB / OBJ — konu / özne / nesne belirleyicileri (Japonca, Korece) · CL — sınıflandırıcı (Çince, Japonca, Korece — ad saymak için kullanılan sözcük) · NEG — olumsuzluk
İtalyanca, İngilizceye benzer biçimde Özne-Yüklem-Nesne dizilişini izler; ancak özne zamiri çoğunlukla düşürülür, çünkü fiil eki kişiyi zaten gösterir. Buna 'pro-drop' (özne düşürme) denir. Özne zamirleri (io, tu, lui, lei, noi, voi, loro) yalnızca vurgu, karşıtlık ya da belirsizliği gidermek için kullanılır. Sözcük dizilişi İngilizceye göre daha esnektir: özellikle konuşma dilinde, öğeler vurgu veya konuya göre yer değiştirebilir. Sıfatlar genellikle addan sonra gelir; zarflar da çoğunlukla fiilden sonra yer alır. Buna karşılık belirtili ve dolaylı nesne zamirleri, çekimli fiilden SONRA değil, ÖNCE gelir.
İtalyanca tanımlıklar, adla cinsiyet ve sayı bakımından uyumludur. Belirli tanımlık ('the'): eril 'il' (il libro); z, s+ünsüz, gn, ps, x, y'den önce 'lo' (lo zaino, lo studente); herhangi bir ünlüden önce 'l'' (l'amico); çoğul 'i' (i libri) ve lo/l' kümesi için 'gli' (gli studenti, gli amici). Dişil 'la' (la casa); ünlüden önce 'l'' (l'amica); çoğul 'le' (le case, le amiche). Belirsiz tanımlık ('a/an'): eril 'un' (un libro); z/s+ünsüz vb. önce 'uno' (uno studente); dişil 'una' (una casa); ünlüden önce 'un'' (un'amica).
Özne: io, tu, lui/lei, noi, voi, loro (genellikle düşürülür). Belirtili nesne (kimi/neyi): mi, ti, lo/la, ci, vi, li/le; çekimli fiilden önce gelir. Dolaylı nesne (kime): mi, ti, gli (ona-eril), le (ona-dişil), ci, vi, gli/loro (onlara). Dönüşlü: mi, ti, si, ci, vi, si; özne ile nesne aynı kişi olduğunda kullanılır. Vurgulu zamirler (edatlardan sonra veya vurgu için): me, te, lui/lei, noi, voi, loro. Mastar ve ulaçlarda nesne zamirleri fiilin sonuna eklenir (vederlo = 'onu görmek').
Her İtalyanca adın eril veya dişil bir cinsiyeti vardır. Tipik ekler: -o genellikle erildir (libro), -a genellikle dişildir (casa), -e her ikisi de olabilir (fiore m, chiave f) ve ezberlenmesi gerekir. Sıfatlar, niteledikleri adla cinsiyet ve sayı bakımından MUTLAKA uyum sağlamalıdır. -o ile biten sıfatların dört biçimi vardır: -o, -a, -i, -e (rosso/rossa/rossi/rosse). -e ile biten sıfatların yalnızca iki biçimi vardır: -e (tekil) ve -i (çoğul); ikisi de her cinsiyet için kullanılır (grande/grandi). Çoğu betimleyici sıfat addan sonra gelir (una casa grande). Buono, bello, grande, piccolo gibi birkaç yaygın sıfat genellikle addan önce gelir.
İtalyanca fiiller, mastar ekine göre üç gruba ayrılır: -are (parlare 'konuşmak'), -ere (prendere 'almak'), -ire (dormire 'uyumak'; capire gibi bazıları -isc- ekini araya alır: capisco). Çekimde ek atılıp io, tu, lui/lei, noi, voi, loro için kişi ekleri eklenir. Sürekli kullanılan dört temel düzensiz fiil: essere ('olmak': sono, sei, è, siamo, siete, sono), avere ('sahip olmak': ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno), andare ('gitmek': vado, vai, va, andiamo, andate, vanno), fare ('yapmak/etmek': faccio, fai, fa, facciamo, fate, fanno). Bu dördü pek çok deyimde de geçer.
Şimdiki zaman, İngilizcedeki üç anlamı birden karşılar: yalın şimdiki ('yerim'), sürerlikli şimdiki ('yiyorum') ve yakın gelecek ('birazdan yiyorum'). Düzenli fiil ekleri: -are: -o, -i, -a, -iamo, -ate, -ano (parlo, parli, parla, parliamo, parlate, parlano). -ere: -o, -i, -e, -iamo, -ete, -ono (prendo, prendi, prende, prendiamo, prendete, prendono). -ire: -o, -i, -e, -iamo, -ite, -ono (dormo, dormi, dorme, dormiamo, dormite, dormono). -isc- alan fiiller için: capisco, capisci, capisce, capiamo, capite, capiscono. 'Adesso' (şimdi) veya 'spesso' (sık sık) gibi zaman belirteçleri, hangi İngilizce anlamın geçerli olduğunu gösterir.
İtalyancanın günlük dilde iki temel geçmiş zamanı vardır. Passato prossimo (bileşik geçmiş), tamamlanmış belirli eylemleri anlatır: şimdiki zamandaki 'avere' ya da 'essere' + bir geçmiş ortacı (-are -> -ato, -ere -> -uto, -ire -> -ito) kullanır. Çoğu fiil 'avere' alır. Hareket fiilleri, durum değişimi bildiren fiiller ve tüm dönüşlü fiiller 'essere' alır; 'essere' ile ortaç, özneyle cinsiyet ve sayı bakımından uyumludur (è andata, sono andati). Imperfetto ise sürerlik gösteren, alışkanlık bildiren veya betimleyici geçmiş durumları anlatır ('eskiden ...erdim', '...iyordum'). Ekler: -are -> -avo, -avi, -ava, -avamo, -avate, -avano (benzer biçimde -ere -> -evo, -ire -> -ivo).
Futuro semplice, gelecekteki eylemleri ve öngörüleri ifade eder. Ayrıca şimdiki zamana ilişkin olasılık veya tahmin için de sıkça kullanılır ('Sarà a casa' = 'Muhtemelen evdedir'). Kuruluş: mastar alınır, sondaki -e atılır ve -ò, -ai, -à, -emo, -ete, -anno ekleri eklenir. -are fiillerinde mastarın 'a'sı 'e'ye dönüşür (parlare -> parler-): parlerò, parlerai, parlerà, parleremo, parlerete, parleranno. Temel düzensiz fiiller kısalmış gövdeler kullanır: essere -> sar-, avere -> avr-, andare -> andr-, fare -> far-, dovere -> dovr-, potere -> potr-. Günlük konuşmada, yakın olaylar için gelecek zamanın yerine sıkça şimdiki zaman geçer.
Bir fiili olumsuzlamak için yalnızca 'non'u fiilin (ve varsa nesne zamirlerinin) hemen önüne koyarsın. İtalyanca çifte olumsuzluğu serbestçe kullanır: 'mai' (asla), 'niente/nulla' (hiçbir şey), 'nessuno' (hiç kimse), 'più' (artık değil), 'ancora' (henüz değil) gibi olumsuz bir sözcük fiilden SONRA geliyorsa, yine de önünde 'non' bulunmalıdır. Bu bir hata değil, zorunluluktur. Olumsuz sözcük fiilden ÖNCE gelirse (ör. 'Nessuno parla'), 'non' kullanılmaz. Yaygın kalıplar: non...mai, non...niente, non...nessuno, non...più, non...ancora.
Evet/hayır soruları genellikle bildirim cümlesiyle aynı sözcük dizilişine sahiptir; yalnızca sondaki tonu yükseltirsin. İsteğe bağlı olarak özne, vurgu için sona kaydırılabilir ('Mangia la pasta Marco?'). Soru sözcüğüyle başlayan sorularda, soru sözcüğünü fiil izler: chi (kim), che / che cosa / cosa (ne), dove (nerede), quando (ne zaman), perché (neden/çünkü), come (nasıl), quanto/quanta/quanti/quante (ne kadar/kaç), quale/quali (hangi). Bir edattan sonra geliyorsa, soru sözcüğü edatla birlikte kalır: 'Con chi parli?' ('Kiminle konuşuyorsun?'). 'Perché'nin kendisi hem soruyu hem yanıtı verir: 'Perché studio.' ('Çünkü çalışırım.').
Adların çoğu, -s ekleyerek değil, sondaki ünlüyü değiştirerek çoğullaşır. Eril: -o -> -i (libro -> libri), -e -> -i (fiore -> fiori). Dişil: -a -> -e (casa -> case), -e -> -i (chiave -> chiavi). Vurgulu ünlüyle (città, caffè) ya da ünsüzle (bar, film) biten adlar değişmez: la città / le città, il bar / i bar. Birkaç yaygın düzensiz biçim: l'uomo -> gli uomini, la mano -> le mani (sondaki -o'ya rağmen dişil), l'uovo -> le uova (çoğulda cinsiyet değişir). -co/-go ve -ca/-ga ile biten adlar genellikle sert sesi korur: amico -> amici (yumuşak), ama parco -> parchi (sert).
Dönüşlü fiiller, öznesinin eylemi kendi üzerine gerçekleştirdiği fiillerdir. Mastarları -si ile biter (chiamarsi 'kendine ... demek / ... diye anılmak', alzarsi 'kalkmak', lavarsi 'yıkanmak', svegliarsi 'uyanmak'). Normal fiiller gibi çekilir, ama HER ZAMAN özneye uyan bir dönüşlü zamir alır: mi, ti, si, ci, vi, si. Zamir, çekimli fiilin önüne gelir. Bileşik zamanlarda (passato prossimo), dönüşlü fiiller HER ZAMAN 'essere' alır ve geçmiş ortaç özneyle uyum sağlar. İngilizcede 'kendim' demediğimiz pek çok bedensel ya da gündelik eylem, İtalyancada dönüşlüdür.
İtalyanca, 'X'i severim'i İngilizcedeki gibi söylemez. 'Piacere' aslında 'birine hoş gelmek' demektir; dolayısıyla yapı ters döner: hoşlanılan şey özne, hoşlanan kişi ise dolaylı nesne olur. Hoşlanılan şey tekilse ya da bir mastarsa 'piace', çoğulsa 'piacciono' kullanılır. Dolaylı nesne zamirleri: mi, ti, gli (ona-eril), le (ona-dişil), ci, vi, gli (onlara). Vurgu için ya da özel adlarla 'a' + kişi kullanılır: 'A Marco piace la pizza.' Aynı örüntü pek çok benzer fiilde geçerlidir: mancare (özlemek), servire (gerekmek), bastare (yetmek).