Russisch Essentiële grammatica

Afkortingen die in deze gids worden gebruikt

Elk voorbeeld hieronder bestaat uit drie delen: de oorspronkelijke tekst, een letterlijke woord-voor-woord-uitleg (gloss) die laat zien hoe elk woord functioneert, en een natuurlijke vertaling. De glosses gebruiken een aantal afkortingen om kort te blijven. Je hoeft ze niet uit je hoofd te leren: dit is een naslagwerk waar je naar terug kunt komen.

Persoon en getal · 1sg / 2sg / 3sg: eerste / tweede / derde persoon enkelvoud (ik, jij, hij/zij/het) · 1pl / 2pl / 3pl: eerste / tweede / derde persoon meervoud (wij, jullie, zij)

Geslacht en naamval · m / f / n: mannelijk / vrouwelijk / onzijdig · sg / pl: enkelvoud / meervoud · m.sg: gecombineerd: mannelijk enkelvoud (en op dezelfde manier f.pl, n.sg, enz.) · NOM / ACC / GEN / DAT / INS / LOC: grammaticale naamvallen (nominatief/accusatief/genitief/datief/instrumentalis/locatief): welke rol het woord in de zin speelt

Tijd en aspect · PRES: tegenwoordige tijd · PRET: preteritum (een afgeronde gebeurtenis in het verleden) · IMPF: imperfectum (een lopende of gewoontematige situatie in het verleden) · FUT: toekomende tijd · PERF: perfectum (een voltooide handeling met relevantie voor het heden) · PROG: progressief (handeling bezig, bijv. ik ben aan het eten) · COND: voorwaardelijke wijs (zou…)

Wijs · IND: indicatief (gewone mededeling) · SUBJ: aanvoegende wijs (onzekerheid, wensen, twijfels) · IMP: gebiedende wijs (bevelen) · INF: infinitief (woordenboekvorm: gaan, eten)

Overig · REFL: wederkerend (handeling op zichzelf: mezelf, jezelf) · PERS: persoonlijke a (alleen Spaans: markeert een menselijk lijdend voorwerp) · HON: beleefdheidsvorm (extra beleefde vorm, gebruikelijk in het Japans/Koreaans) · TOP / SUB / OBJ: topic- / onderwerps- / objectmarkeerders (Japans, Koreaans) · CL: classifier (Chinees, Japans, Koreaans: een telwoord bij zelfstandige naamwoorden) · NEG: ontkenning

Cyrillisch alfabet

Het Russisch wordt geschreven in het cyrillisch alfabet, dat 33 letters telt: 10 klinkers (а, е, ё, и, о, у, ы, э, ю, я), 21 medeklinkers en 2 tekens zonder eigen klank. Het zachte teken (ь) palataliseert de voorafgaande medeklinker, waardoor die zachter klinkt, terwijl het harde teken (ъ) een volgende klinker gescheiden houdt van de voorafgaande medeklinker. Verschillende letters lijken op Latijnse letters maar klinken totaal anders: dit zijn valse vrienden om op te letten: В klinkt als v, Н klinkt als n, Р is een rollende r, С klinkt als s en Х klinkt als ch (zoals in het Schotse loch). Wie deze valse vrienden vroeg herkent, voorkomt veel verwarring.

• В в — medeklinker: v
  lijkt op de Latijnse B, maar klinkt als de Nederlandse v in van
• Я я — klinker: ja
  lijkt op een omgekeerde R, maar klinkt als ja in jas
• Ь ь — zacht teken: geen klank
  maakt (palataliseert) de voorafgaande medeklinker zachter

Cyrillisch alfabet (volledig naslagwerk)

Het Russische alfabet heeft 33 letters: 10 klinkers, 21 medeklinkers en 2 modificatietekens (ь, ъ) zonder eigen klank. De tabel hieronder geeft elke letter, de dichtstbijzijnde Latijnse transliteratie, een IPA-waarde en een veelgebruikt voorbeeldwoord. De transliteraties volgen het gebruikelijke academische systeem (bijv. š, ž, č voor ш, ж, ч); de IPA tussen haakjes geeft de werkelijke klank.

Valse vrienden. Enkele letters lijken op Latijnse letters maar klinken totaal anders. Leer deze als eerste: Р = R (niet P), Н = N (niet H), В = V (niet B), С = S (niet C), Х = CH (niet X), У = OE (niet Y), П = P (niet Grieks pi). Letters met een vreemd uiterlijk maar voorspelbare klank: Я = ja, Ю = joe, Ё = jo, Й = korte j, Ж = zj, Ш = sj, Щ = sjtsj, Ц = ts, Ч = tsj, Э = open e.

Vrij accent. Het Russische klemtoon is vrij (elke lettergreep kan beklemtoond zijn) en mobiel (het kan verschuiven tussen vormen van hetzelfde woord). Klemtoon wordt normaal niet in de schrijftaal aangegeven; studenten leren het woord voor woord. Klemtoon bepaalt de klinkkwaliteit.

Klinkerreductie. Onbeklemtoonde klinkers reduceren. De belangrijkste regel: onbeklemtoonde о wordt uitgesproken als а (of als een zwakke sjwa). Dus молоко (melk) klinkt als [məlɐˈko], niet als [moloko]: alleen de beklemtoonde slot-о houdt zijn volle waarde. Op dezelfde manier reduceren onbeklemtoonde е en я naar [ɪ]. Dit wordt akan'e en ikan'e genoemd. Het betekent dat spelling en uitspraak voor klinkers afwijken, ook al is het Russisch verder sterk fonetisch.

Zacht en hard teken. Het zachte teken ь palataliseert de medeklinker ervoor (день klinkt als [denʲ], de n is zacht). Het harde teken ъ is zeldzaam en verschijnt alleen tussen een prefix en een stam om de volgende klinker gescheiden te houden (объект = ob + yekt, niet als één lettergreep obyekt).

• Россия — R-o-s-s-i-ya [rɐˈsʲijə]
  Rusland (let op: onbeklemtoonde о wordt uitgesproken als a)
• молоко — m-o-l-o-k-o [məlɐˈko]
  melk (alleen de laatste beklemtoonde o behoudt zijn volle waarde)
• хорошо — kh-o-r-o-sh-o [xərɐˈʂo]
  goed / prima (drie o's: alleen de laatste is vol)
• ресторан — r-e-s-t-o-r-a-n [rʲɪstɐˈran]
  restaurant (onbeklemtoonde e en o reduceren)
• день / дань — denʲ vs danʲ
  dag vs schatting (zacht teken palataliseert de n)
• объявление — ob-yav-le-ni-ye [ɐbjɪvˈlʲenʲɪjɪ]
  aankondiging (hard teken houdt het prefix об- gescheiden)

Woordvolgorde

De standaardvolgorde in het Russisch is onderwerp-werkwoord-lijdend voorwerp, net als in het Nederlands. Maar omdat naamvalsuitgangen op zelfstandige naamwoorden hun grammaticale rol aangeven, is de woordvolgorde zeer flexibel en wordt die vooral gebruikt voor nadruk of informatieverloop: de belangrijkste of nieuwe informatie staat doorgaans aan het eind van de zin. Het lijdend voorwerp vóór het werkwoord plaatsen verandert niet wie wat doet: de naamvalsuitgangen houden dat duidelijk. Nieuwe informatie komt meestal achteraan; gegeven of bekende informatie staat vooraan. Zo kun je woorden herschikken om te benadrukken wat belangrijk is, zonder dubbelzinnigheid.

• Я читаю книгу. — ik lees boek(accusatief)
  Ik ben een boek aan het lezen.
• Книгу читаю я. — boek(accusatief) lees ik
  Ik ben degene die het boek leest.
• Мама любит сына. — moeder(nom) houdt-van zoon(acc)
  Moeder houdt van haar zoon.

Geen lidwoorden

Het Russisch heeft geen woorden voor een of de/het. Een zelfstandig naamwoord op zichzelf kan zowel een boek als het boek betekenen, afhankelijk van de context. Bepaaldheid wordt overgebracht door woordvolgorde (bekende informatie eerst, nieuwe achteraan), door aanwijzende voornaamwoorden zoals этот (deze) en тот (die), of puur door de context. Bij vertalen naar het Nederlands moet je lidwoorden toevoegen; bij vertalen uit het Nederlands laat je ze eenvoudigweg weg. Dit is een van de gemakkelijkste kenmerken van het Russisch voor Nederlandstaligen: er is niets uit het hoofd te leren, alleen niets toe te voegen.

• Книга на столе. — boek op tafel
  Het boek ligt op de tafel.
• Это книга. — dit [is] boek
  Dit is een boek.
• Я вижу собаку. — ik zie hond(acc)
  Ik zie een/de hond.

Geslacht

Elk Russisch zelfstandig naamwoord is mannelijk, vrouwelijk of onzijdig. Meestal kun je dit aflezen aan de uitgang van de woordenboekvorm (nominatief). Mannelijke zelfstandige naamwoorden eindigen op een medeklinker (стол tafel, дом huis). Vrouwelijke zelfstandige naamwoorden eindigen doorgaans op -а of -я (мама moeder, земля aarde). Onzijdige zelfstandige naamwoorden eindigen op -о of -е (окно raam, море zee). Zelfstandige naamwoorden op -ь (zacht teken) kunnen mannelijk of vrouwelijk zijn en moeten uit het hoofd worden geleerd (день dag is mannelijk; ночь nacht is vrouwelijk). Het geslacht bepaalt de congruentie van bijvoeglijke naamwoorden, de werkwoordsvormen in de verleden tijd en de keuze van voornaamwoorden.

• стол, дом, брат — tafel, huis, broer
  mannelijke zelfstandige naamwoorden (eindigen op een medeklinker)
• мама, книга, земля — moeder, boek, aarde
  vrouwelijke zelfstandige naamwoorden (eindigen op -а / -я)
• окно, море, имя — raam, zee, naam
  onzijdige zelfstandige naamwoorden (eindigen op -о / -е / -я)

Zes naamvallen

Russische zelfstandige naamwoorden, voornaamwoorden en bijvoeglijke naamwoorden veranderen van uitgang afhankelijk van hun rol in de zin. De nominatief is het onderwerp (wie/wat doet). De accusatief is het lijdend voorwerp (wie/wat). De genitief duidt bezit of van aan (van wie), en wordt gebruikt na de meeste telwoorden en na ontkenning. De datief is het meewerkend voorwerp (aan wie). De instrumentalis geeft het middel of het werktuig aan (waarmee/door wie). De prepositief (locatief) verschijnt uitsluitend na bepaalde voorzetsels (в in, на op, о over) en duidt plaats of onderwerp aan. Elk voorzetsel regeert een specifieke naamval, dus de naamval verraadt de relatie.

• Мама (nom) дала сыну (dat) книгу (acc) брата (gen). — moeder gaf aan-zoon boek van-broer
  Moeder gaf haar zoon het boek van zijn broer.
• Я пишу ручкой (instr) о школе (prep). — ik schrijf met-pen over school
  Ik schrijf met een pen over school.
• Книга на столе (prep). — boek op tafel
  Het boek ligt op de tafel.

Persoonlijke voornaamwoorden

Nominatiefvormen: я ik, ты jij (enkelvoud, informeel), он hij/het (mannelijk), она zij/het (vrouwelijk), оно het (onzijdig), мы wij, вы u/jullie (meervoud of beleefd enkelvoud), они zij. Net als zelfstandige naamwoorden worden voornaamwoorden in alle zes naamvallen verbogen. Veelvoorkomende niet-nominatiefvormen om te herkennen: меня/мне/мной (mij in acc-gen / dat / instr), тебя/тебе/тобой (jou enkelvoud), его/ему/им (hem), её/ей/ей (haar), нас/нам/нами (ons), вас/вам/вами (jullie/u), их/им/ими (hen). Na voorzetsels krijgen voornaamwoorden van de derde persoon een н- ervoor (у него bij hem).

• Я тебя люблю. — ik jou(acc) houd-van
  Ik hou van jou.
• Он мне помогает. — hij mij(dat) helpt
  Hij helpt mij.
• Мы с ними говорим. — wij met hen(instr) praten
  Wij praten met hen.

Werkwoordsaspect

Dit is het allerbelangrijkste grammaticale kenmerk van het Russisch. Bijna elk werkwoord komt in twee vormen voor: imperfectief (proces, herhaalde handeling, lopend) en perfectief (een eenmalige voltooide handeling met een resultaat). Woordenboeken vermelden ze als paren: писать / написать (schrijven), читать / прочитать (lezen), делать / сделать (doen). Het imperfectief beantwoordt wat was er aan de gang?; het perfectief beantwoordt wat is er afgerond?. Het aspect bepaalt de tijdsvormen: het imperfectief heeft een verleden, een tegenwoordige en een samengestelde toekomende tijd; het perfectief heeft alleen een verleden en een (enkelvoudige) toekomende tijd: geen tegenwoordige tijd, want een voltooide handeling kan niet bezig zijn.

• Я читал книгу. — ik las(impf-verl) boek
  Ik was een boek aan het lezen.
• Я прочитал книгу. — ik las(pf-verl) boek
  Ik heb het boek uitgelezen.
• Он часто пишет письма. — hij vaak schrijft(impf) brieven
  Hij schrijft vaak brieven.

Tegenwoordige tijd

Alleen imperfectieve werkwoorden hebben een tegenwoordige tijd (perfectieve werkwoorden kunnen niet op dit moment gebeuren). Werkwoorden vallen in twee vervoegingspatronen. Eerste vervoeging (de meeste werkwoorden op -ать): я работаю, ты работаешь, он/она работает, мы работаем, вы работаете, они работают (werken). Tweede vervoeging (de meeste werkwoorden op -ить): я говорю, ты говоришь, он/она говорит, мы говорим, вы говорите, они говорят (spreken). De uitgangen veranderen met persoon en getal, maar het onderwerps-voornaamwoord wordt vaak meegegeven voor de duidelijkheid. Er is geen onderscheid tussen ik werk en ik ben aan het werken: één vorm dekt beide.

• Я работаю дома. — ik werk thuis
  Ik werk / ben thuis aan het werken.
• Что ты делаешь? — wat jij doet?
  Wat ben je aan het doen?
• Они говорят по-русски. — zij spreken in-het-Russisch
  Zij spreken Russisch.

Verleden tijd

De verleden tijd is heerlijk eenvoudig: laat de -ть van de infinitief weg en voeg -л toe voor een mannelijk onderwerp, -ла voor vrouwelijk, -ло voor onzijdig en -ли voor meervoud. De vorm hangt af van het geslacht en getal van het ONDERWERP, niet van de persoon. Ik las is dus я читал (door een man gezegd) of я читала (door een vrouw gezegd). Zowel het imperfectief als het perfectief heeft een verleden tijd, en de keuze drukt betekenis uit: читал = was aan het lezen / placht te lezen; прочитал = las (en maakte af). Er is in totaal één verleden tijdsvorm: geen onderscheid tussen heb gelezen en las.

• Он работал. — hij werkte(mannelijk)
  Hij werkte / was aan het werken.
• Она работала. — zij werkte(vrouwelijk)
  Zij werkte / was aan het werken.
• Мы прочитали книгу. — wij lazen(pf-meervoud) boek
  Wij hebben het boek uitgelezen.

Toekomende tijd

Het Russisch kent twee toekomende tijden, één voor elk aspect. De IMPERFECTIEVE toekomende tijd is samengesteld: vervoegd быть (zijn) + imperfectieve infinitief. Vormen van быть: я буду, ты будешь, он будет, мы будем, вы будете, они будут. Ik zal aan het lezen zijn is dus я буду читать. De PERFECTIEVE toekomende tijd gebruikt het enkelvoudige vervoegingspatroon (dezelfde uitgangen als de tegenwoordige tijd, maar toegepast op een perfectief werkwoord): я прочитаю ik zal (uit)lezen, ты прочитаешь, он прочитает, enz. Kies de imperfectieve toekomende tijd voor lopende of herhaalde toekomstige handelingen, en de perfectieve toekomende tijd voor eenmalige, voltooide toekomstige handelingen.

• Я буду читать. — ik zal-zijn lezen(impf-inf)
  Ik zal lezen / aan het lezen zijn (gedurende een periode).
• Я прочитаю книгу завтра. — ik lees(pf-toek-1ev) boek morgen
  Ik zal het boek morgen uitlezen.
• Мы будем работать. — wij zullen-zijn werken(impf-inf)
  Wij zullen werken / aan het werken zijn.

Vervoegingspatronen voor de tegenwoordige tijd

Het Russisch groepeert werkwoorden in twee vervoegingsklassen. De klasse bepaalt de klinker in de persoonlijke uitgangen: de eerste vervoeging gebruikt -е- (en uitgangen -ю/-ут), de tweede vervoeging gebruikt -и- (en uitgangen -ю/-ат/-ят). De infinitief-uitgang is een aanwijzing maar geen regel: de meeste werkwoorden op -ать en -еть volgen de eerste vervoeging, de meeste werkwoorden op -ить de tweede, maar er zijn uitzonderingen (bijv. смотреть kijken is tweede vervoeging ondanks -еть; брить scheren is eerste ondanks -ить). Alleen imperfectieve werkwoorden hebben een echte tegenwoordige tijd.

Hieronder drie regelmatige paradigma's, één per veelvoorkomende infinitief-uitgang.

работать (werken, 1e vervoeging, -АТЬ)

уметь (kunnen / weten hoe, 1e vervoeging, -ЕТЬ)

говорить (spreken, 2e vervoeging, -ИТЬ)

Spellingregels. Na sismedeklinkers (ж, ш, щ, ч, ц) schrijf je -у in plaats van -ю en -а in plaats van -я: я учу, они учат (учить studeren/onderwijzen). De uitgang van de 2e persoon enkelvoud draagt altijd een zacht teken (-шь): работаешь, говоришь. Het onderwerps-voornaamwoord wordt normaal gesproken meegegeven; de tegenwoordige tijdsvormen van het Russisch zijn onderscheidend, maar Russen gebruiken het voornaamwoord toch voor duidelijkheid en ritme. Er is geen aparte progressieve vorm: я работаю betekent zowel ik werk als ik ben aan het werken.

• Я работаю в офисе. — ik werk(1ev) in kantoor(prep)
  Ik werk op kantoor.
• Ты говоришь по-английски? — jij spreekt(2ev) in-het-Engels?
  Spreek jij Engels?
• Она умеет плавать. — zij kan(3ev) zwemmen(inf)
  Ze kan zwemmen.
• Мы говорим по-русски каждый день. — wij spreken(1mv) in-het-Russisch elke dag
  Wij spreken elke dag Russisch.
• Что вы делаете? — wat u/jullie(mv/formeel) doet(2mv)?
  Wat bent u aan het doen?
• Они работают и учатся. — zij werken(3mv) en studeren(3mv-wkd)
  Zij werken en studeren.

Willen + werkwoord (хотеть + infinitief)

Het werkwoord хотеть (willen) is onregelmatig: het combineert uitgangen van de eerste vervoeging in het enkelvoud met uitgangen van de tweede in het meervoud. Combineer хотеть met een infinitief (de woordenboekvorm op -ть) om te zeggen ik wil X doen. De infinitief verandert niet. Voor ik wil iets (een zelfstandig naamwoord, geen handeling) gebruik je хотеть + accusatief: я хочу чай ik wil thee.

хотеть (willen, onregelmatig)

Patroon: onderwerp + хотеть-vorm + infinitief. De infinitief is een vaste, onveranderlijke vorm voor beide aspecten, maar de keuze tussen imperfectieve en perfectieve infinitief is belangrijk: я хочу читать ik wil (in het algemeen) lezen (als doorlopend proces); я хочу прочитать эту книгу ik wil dit boek helemaal uitlezen.

Ontkenning: не voor de vervoeide vorm: я не хочу есть ik wil niet eten. Vragen: gevormd door intonatie: ты хочешь пойти? wil je gaan?. Voor beleefder wensen zie Zou willen + werkwoord (хотел бы) hieronder.

• Я хочу пить. — ik wil(1ev) drinken(inf)
  Ik wil drinken. / Ik heb dorst.
• Что ты хочешь делать сегодня? — wat jij wilt(2ev) doen(impf-inf) vandaag?
  Wat wil je vandaag doen?
• Мы хотим посмотреть этот фильм. — wij willen(1mv) kijken(pf-inf) deze film
  Wij willen deze film zien.
• Они не хотят идти домой. — zij niet willen(3mv) gaan(inf) naar-huis
  Ze willen niet naar huis gaan.
• Вы хотите кофе или чай? — u/jullie(mv/formeel) wilt(2mv) koffie of thee?
  Wilt u koffie of thee?
• Она хочет купить новую машину. — zij wil(3ev) kopen(pf-inf) nieuwe auto(acc)
  Ze wil een nieuwe auto kopen.

Gaan + werkwoord / toekomst (быть + imperfectieve infinitief)

Het Russisch vormt de imperfectieve toekomende tijd met vervoegd быть (zijn) plus een imperfectieve infinitief. Dit is het dichtstbijzijnde equivalent van het Nederlandse zal ... zijn of gaat ... doen (over een periode). Voor eenmalige voltooide toekomstige handelingen gebruik je een perfectief werkwoord in zijn enkelvoudige toekomende tijdsvorm (zie Toekomende tijd).

быть (zijn, toekomend tijdparadigma)

Patroon: onderwerp + быть-vorm + imperfectieve infinitief. Vergelijk:

- я буду читать книгу = ik ga (een) boek lezen / zal aan het lezen zijn (als proces, mogelijk over een periode) - я прочитаю книгу = ik zal het boek uitlezen (perfectief enkelvoudige toekomst, één voltooide lezing)

De быть-vorm alleen (zonder infinitief) kan ook zijn betekenen in de zin van bestaan/locatie: я буду дома ik zal thuis zijn. Met een bijvoeglijk naamwoord of zelfstandig naamwoord wordt de instrumentalis gebruikt: он будет врачом hij zal dokter worden/zijn.

Ontkenning: не voor быть: я не буду работать завтра ik ga morgen niet werken. Vragen: intonatie op de быть-vorm: ты будешь есть? ga je eten?.

• Завтра я буду работать дома. — morgen ik zal-zijn(1ev) werken(impf-inf) thuis
  Morgen ga ik thuis werken.
• Что ты будешь делать в выходные? — wat jij zal-zijn(2ev) doen(impf-inf) in weekend(prep)?
  Wat ga je in het weekend doen?
• Мы будем жить в Москве. — wij zullen-zijn(1mv) wonen(impf-inf) in Moskou(prep)
  We gaan in Moskou wonen.
• Они не будут учиться летом. — zij niet zullen-zijn(3mv) studeren(impf-inf-wkd) in-zomer(instr)
  Ze gaan in de zomer niet studeren.
• Вы будете есть мясо? — u/jullie(mv/formeel) zullen-zijn(2mv) eten(impf-inf) vlees(acc)?
  Gaat u vlees eten?
• Она будет ждать на станции. — zij zal-zijn(3ev) wachten(impf-inf) op station(prep)
  Ze zal op het station wachten.

Verleden tijd met -л en aspectparen

De verleden tijd wordt gevormd vanuit de infinitief: laat -ть weg en voeg een uitgang toe die overeenkomt met het geslacht en getal van het onderwerp (niet de persoon). Één eenvoudig paradigma dekt alle personen.

читать (lezen, imperfectief verleden)

прочитать (uitlezen, perfectief verleden)

Aspectkeuze in het verleden is het hele spel:

- Imperfectief verleden = proces, herhaalde handeling of achtergrondssituatie. Я читал книгу ik was aan het lezen / placht het boek te lezen: nadruk op de activiteit, geen bewering dat die klaar was. - Perfectief verleden = één voltooide handeling met een resultaat. Я прочитал книгу ik heb het boek uitgelezen: nadruk op het voltooide resultaat.

Veelgebruikte aspectparen om samen te leren:

Let op: aspectparen zijn vaak gerelateerd door een prefix (про-, на-, с-, по-) of door een stamverandering. Er is geen congruentie voor persoon in de verleden tijd, alleen voor geslacht en getal, zodat het geslacht van de spreker zichtbaar wordt: een vrouw zegt я читала, een man zegt я читал.

• Я читал газету утром. — ik las(impf-verl-m) krant(acc) 's-ochtends(instr)
  Ik was vanmorgen de krant aan het lezen. (mannelijke spreker)
• Я прочитала всю книгу за один день. — ik las(pf-verl-v) heel(acc) boek(acc) in één dag(acc)
  Ik heb het hele boek op één dag uitgelezen. (vrouwelijke spreker)
• Он писал письмо, когда я пришла. — hij schreef(impf-verl-m) brief(acc), toen ik aankwam(pf-verl-v)
  Hij was een brief aan het schrijven toen ik aankwam.
• Мы купили хлеб и молоко. — wij kochten(pf-verl-mv) brood(acc) en melk(acc)
  Wij hebben brood en melk gekocht.
• Что вы делали вчера вечером? — wat u/jullie(mv/formeel) deden(impf-verl-mv) gisteravond(instr)?
  Wat deed u gisteravond?
• Она сказала, что не пойдёт. — zij zei(pf-verl-v), dat niet zal-gaan(pf-toek-3ev)
  Ze zei dat ze niet zou gaan.

Kunnen + werkwoord (мочь + infinitief)

Het Russisch gebruikt мочь (in staat zijn) voor vermogen en mogelijkheid, plus een infinitief. Het werkwoord is onregelmatig met een medeklinkerafwisseling (ч ↔ ж) door de tegenwoordige tijdsvormen.

мочь (kunnen / in staat zijn, onregelmatig)

Verleden tijd: gebruikt de gewone -л-uitgangen: мог, могла, могло, могли. Perfectief tegenhanger: смочь, gebruikt voor erin geslaagd zijn / in staat geweest zijn (en geslaagd): я смог открыть дверь ik heb de deur weten te openen.

Patroon: onderwerp + мочь-vorm + infinitief. De infinitief is vaak perfectief voor eenmalig vermogen (kan het nu doen), imperfectief voor algemeen vermogen (kan het in het algemeen).

уметь vs мочь: уметь betekent weten hoe (een aangeleerde vaardigheid); мочь betekent in staat zijn (de mogelijkheid nu hebben, in deze situatie). Я умею плавать = ik kan zwemmen (als vaardigheid); я могу плавать здесь = ik mag/kan hier zwemmen (situatief).

Beleefd verzoek: de 2e persoon ты/вы можешь/можете + perfectieve infinitief is de standaard beleefde verzoekvorm: вы можете повторить? zou u dat kunnen herhalen?.

Ontkenning: я не могу + inf ik kan niet: я не могу прийти ik kan niet komen.

• Я могу помочь вам. — ik kan(1ev) helpen(pf-inf) u(dat-mv/formeel)
  Ik kan u helpen.
• Ты можешь говорить медленнее? — jij kunt(2ev) spreken(impf-inf) langzamer?
  Kun jij langzamer spreken?
• Она не может прийти сегодня. — zij niet kan(3ev) komen(pf-inf) vandaag
  Ze kan vandaag niet komen.
• Мы можем встретиться завтра. — wij kunnen(1mv) ontmoeten(pf-inf-wkd) morgen
  Wij kunnen elkaar morgen ontmoeten.
• Вы можете повторить вопрос? — u/jullie(mv/formeel) kunt(2mv) herhalen(pf-inf) vraag(acc)?
  Kunt u de vraag herhalen?
• Они могут работать дистанционно. — zij kunnen(3mv) werken(impf-inf) op-afstand
  Ze kunnen op afstand werken.

Zou willen + werkwoord (хотел бы + infinitief)

Om хотеть te verzachten tot een beleefde zou willen, voeg je het partikel бы toe (soms б na een klinker) en gebruik je de verleden tijd van хотеть. Dit is de voorwaardelijke constructie; met бы krijgt de verleden tijdsvorm een niet-verleden, hypothetische, beleefde betekenis. De verleden tijdsvorm stemt nog steeds overeen met het geslacht en getal van de spreker.

хотел бы (zou willen, voorwaardelijk)

Patroon: onderwerp + хотел/-а/-и + бы + infinitief (of zelfstandig naamwoord in accusatief). Het бы kan voor of na het werkwoord komen, maar staat het meest gebruikelijk direct na хотел/-а/-и.

Gebruiksgevallen: bestellen in een restaurant, beleefde verzoeken, dromen en wensen, suggesties. Я хотел бы заказать кофе (man) / я хотела бы заказать кофе (vrouw) is de standaard beleefde manier om te bestellen in een café, equivalent aan het Nederlandse ik zou graag een koffie willen bestellen. Vergeleken met het directe я хочу кофе ik wil een koffie, dat niet onbeleefd is maar wel botser.

Ontkenning: я не хотел бы ik zou niet willen / ik zou liever niet. Andere voorwaardelijke gebruiken: dezelfde бы + verleden tijdstructuur is hoe het Russisch alle conditionalen en irreële wensen vormt: если бы я знал… als ik het maar geweten had….

• Я хотел бы заказать чай. — ik zou-willen(m) bestellen(pf-inf) thee(acc)
  Ik zou graag thee willen bestellen. (mannelijke spreker)
• Я хотела бы поговорить с вами. — ik zou-willen(v) praten(pf-inf) met u(instr-mv/formeel)
  Ik zou graag even met u willen praten. (vrouwelijke spreker)
• Мы хотели бы поехать в Россию. — wij zouden-willen(mv) gaan-met-vervoer(pf-inf) naar Rusland(acc)
  Wij zouden graag naar Rusland willen gaan.
• Что вы хотели бы съесть? — wat u/jullie(mv/formeel) zouden-willen(mv) eten(pf-inf)?
  Wat zou u willen eten?
• Я не хотел бы вас беспокоить. — ik niet zou-willen(m) u(acc-mv/formeel) storen(impf-inf)
  Ik zou u niet willen storen.
• Она хотела бы выучить русский. — zij zou-willen(v) leren(pf-inf) Russisch(acc)
  Ze zou graag Russisch willen leren.

Progressief (nu bezig via сейчас + tegenwoordige tijdsvorm)

Het Russisch heeft geen afzonderlijke progressieve vorm. Één tegenwoordige tijdsvorm dekt zowel ik werk als ik ben aan het werken: de context bepaalt welke Nederlandse vorm past. Om nu, bezig expliciet te maken, gebruikt het Russisch een tijdsadverbium, meest gebruikelijk сейчас (nu) of в данный момент (op dit moment).

Patroon: onderwerp + сейчас + imperfectief tegenwoordig + (object). De positie van сейчас is flexibel: het staat gewoonlijk vlak voor het werkwoord of aan het begin van de zin voor nadruk.

Sleuteladverbia voor een lopende handeling:

Aspectnoot. Alleen imperfectieve werkwoorden kunnen worden gebruikt voor handelingen in uitvoering; perfectieve werkwoorden kunnen geen lopende handeling beschrijven, omdat perfectief altijd voltooid betekent. Dus я сейчас читаю (impf) ik ben nu aan het lezen is correct; я сейчас прочитаю (pf) zou betekenen ik ga het nu lezen / ik sta op het punt het te lezen (toekomst), niet ik ben het aan het lezen.

Verleden progressief equivalent: gebruik de imperfectieve verleden tijd met в это время (op dat moment) of в тот момент (op dat ogenblik): я читал в это время ik was op dat moment aan het lezen. Het Russisch laat de progressief gewoonlijk impliciet en laat het aspect de betekenis dragen.

• Я сейчас работаю. — ik nu werk(impf-1ev)
  Ik ben nu aan het werken.
• Что ты сейчас делаешь? — wat jij nu doet(impf-2ev)?
  Wat ben je nu aan het doen?
• Она сейчас говорит по телефону. — zij nu spreekt(impf-3ev) aan telefoon(dat)
  Ze is momenteel aan het telefoneren.
• Мы как раз обедаем. — wij juist-nu lunchen(impf-1mv)
  Wij zijn net aan het lunchen.
• Они в данный момент готовят ужин. — zij op dit moment(acc) bereiden(impf-3mv) avondeten(acc)
  Ze zijn op dit moment het avondeten aan het klaarmaken.
• Прямо сейчас идёт дождь. — nu meteen valt(impf-3ev) regen(nom)
  Het regent nu meteen.

Ontkenning

Er zijn twee belangrijke ontkennende woorden. Не staat direct vóór wat het ontkent (meestal het werkwoord): я не знаю ik weet het niet; не сегодня niet vandaag. Нет betekent nee als antwoord, maar ook er is/zijn geen (de negatieve existentiële vorm), in welk geval het afwezige in de genitief gaat: у меня нет книги ik heb geen boek (letterlijk bij mij [is] geen van-boek). Het Russisch gebruikt vrijelijk dubbele of zelfs driedubbele ontkenningen: никто никогда ничего не говорит niemand zegt ooit iets (letterlijk niemand nooit niets niet zegt).

• Я не знаю. — ik niet weet
  Ik weet het niet.
• У меня нет времени. — bij mij geen tijd(gen)
  Ik heb geen tijd.
• Никто не пришёл. — niemand niet kwam
  Niemand kwam.

Vragen

Ja/nee-vragen worden meestal uitsluitend door intonatie gevormd: de woordvolgorde verandert niet. Een stijgende toon op het sleutelwoord maakt van een mededeling een vraag: Ты дома? Ben je thuis?. Meer formele of nadrukkelijke ja/nee-vragen gebruiken het partikel ли, dat na het bevraagde woord staat: знаешь ли ты? weet jij?. Vraagwoorden staan vooraan in vraagzinnen: кто wie, что wat, где waar, куда waarheen, когда wanneer, почему waarom, как hoe, сколько hoeveel, какой welke/wat voor. Vraagwoorden worden ook waar van toepassing per naamval verbogen (кого wie acc, кому aan wie).

• Ты говоришь по-русски? — jij spreekt in-het-Russisch?
  Spreek je Russisch?
• Где ты живёшь? — waar jij woont?
  Waar woon je?
• Кого ты видел? — wie(acc) jij zag?
  Wie heb je gezien?

Meervoud van zelfstandige naamwoorden

In de nominatief meervoud krijgen mannelijke en vrouwelijke zelfstandige naamwoorden meestal -ы (of -и na bepaalde medeklinkers): стол → столы tafels, книга → книги boeken. Onzijdige zelfstandige naamwoorden krijgen -а of -я: окно → окна ramen, море → моря zeeën. Er zijn enkele onregelmatige meervouden om uit het hoofd te leren (друг → друзья vrienden, человек → люди mensen, ребёнок → дети kinderen). Meervoudige zelfstandige naamwoorden worden ook in alle zes naamvallen verbogen met hun eigen reeks uitgangen, die vaak door meerdere geslachten worden gedeeld (de genitief meervoud is befaamd gevarieerd en speciale aandacht waard). Bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden congrueren met meervoudige onderwerpen ongeacht het geslacht.

• стол → столы — tafel → tafels
  mannelijk meervoud op -ы
• книга → книги — boek → boeken
  vrouwelijk meervoud op -и
• окно → окна — raam → ramen
  onzijdig meervoud op -а

Congruentie van bijvoeglijke naamwoorden

Bijvoeglijke naamwoorden moeten congrueren met het zelfstandig naamwoord dat ze bepalen in geslacht, getal EN naamval. De basisuitgangen in de nominatief zijn: mannelijk -ый/-ий/-ой (новый дом nieuw huis), vrouwelijk -ая/-яя (новая книга nieuw boek), onzijdig -ое/-ее (новое окно nieuw raam), meervoud -ые/-ие (новые дома nieuwe huizen). Wanneer het zelfstandig naamwoord van naamval verandert, verandert het bijvoeglijk naamwoord van uitgang om mee te bewegen. In het nieuwe huis is dus в новом доме (prepositief mannelijk), met een nieuw boek is с новой книгой (instrumentalis vrouwelijk). Bijvoeglijke naamwoorden gaan normaal gesproken vóór het zelfstandig naamwoord, net als in het Nederlands.

• новый дом — nieuw(m-nom) huis
  een nieuw huis
• новая книга — nieuw(v-nom) boek
  een nieuw boek
• в новом доме — in nieuw(m-prep) huis(prep)
  in het nieuwe huis

Het werkwoord zijn

In de tegenwoordige tijd wordt het werkwoord zijn (быть) eenvoudigweg WEGGELATEN. Ik ben student is gewoon я студент (letterlijk ik student); dit is een boek is это книга. Waar het Nederlands ben/is/zijn nodig heeft, schrijft het Russisch niets: soms wordt in schrijftaal een liggend streepje tussen twee zelfstandige naamwoorden gebruikt (Москва столица Moskou is een hoofdstad). Het werkwoord bestaat wel in de verleden tijd (был/была/было/были) en in de toekomende tijd (буду, будешь, enz.), waar het normaal functioneert. Er bestaat ook есть er is/zijn voor existentie: у меня есть книга ik heb een boek (letterlijk bij mij is-er boek).

• Я студент. — ik student
  Ik ben student.
• Это моя мама. — dit mijn moeder
  Dit is mijn moeder.
• Он был дома. — hij was thuis
  Hij was thuis.

Cyrillisch alfabet

Het Russisch wordt geschreven in het cyrillisch alfabet, met 33 letters. Sommige zien er Latijns uit en klinken ook zo (А а, К к, М м, О о, Т т). Sommige zien er bekend uit maar klinken anders: valse vrienden: В = v, Н = n, Р = r, С = s, У = oe, Х = ch. Sommige hebben volledig nieuwe vormen: Ж = zj, Ц = ts, Ч = tsj, Ш = sj, Щ = sjtsj, Ю = joe, Я = ja, Й = korte j, Э = e. Twee stomme letters wijzigen de medeklinker ervoor: Ь (zacht teken) palataliseert, Ъ (hard teken) scheidt. De spelling is grotendeels fonetisch.

• мама — m-a-m-a
  moeder (vertrouwde letters)
• хорошо — ch-o-r-o-sj-o
  goed / prima (nieuwe vormen)
• Россия — R-o-s-s-i-ja
  Rusland (mengeling van vertrouwd en nieuw)